Iran đang đối mặt với nguy cơ kim ngạch xuất khẩu dầu sụt giảm mạnh khi các lệnh trừng phạt của Mỹ được tái áp đặt vào tháng 11 này, nhưng với kinh nghiệm của mình Iran có thể hạn chế được tác động từ các lệnh trừng phạt.
Áp lực từ Mỹ đã khiến doanh thu xuất khẩu dầu của Iran giảm 24% từ tháng 8 vừa qua theo hãng tin Bloomberg, trong đó ngạc nhiên lớn đến từ những khách hàng truyền thống ở châu Á như Trung Quốc và Ấn Độ đã giảm đến 35% và 49%. Điều này khá dễ hiểu khi Ấn Độ đang tìm cách tăng quan hệ chiến lược sâu sắc với Mỹ, trong khi Trung Quốc có lẽ muốn tránh gây thêm căng thẳng với Mỹ khi mối quan hệ thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang không được tốt đẹp. Tuy nhiên giới phân tích cho rằng mục tiêu của Mỹ đưa doanh thu xuất khẩu dầu của Iran về 0 là không thực tế. Iran có trữ lượng dầu lớn thứ tư thế giới và nhiều nước đặc biệt ở châu Á đang phụ thuộc vào nguồn cung từ nước này. Iran cũng có nhiều cách đã được kiểm chứng để duy trì hoạt động xuất khẩu dầu.
- Xem thêm: Iran xuất khẩu dầu sang châu Á
Theo Công ty tư vấn Wood Mackenzie, từ tháng 5 đến nay Iran đã giảm giá dầu cho các nước nhập khẩu lớn như Ấn Độ và Trung Quốc. Khách hàng có thể trả bằng hàng hóa và dịch vụ, giao dịch bằng các đồng tiền khác hoặc nợ, thậm chí là giữ tiền trong một tài khoản bảo chứng ở Thụy Sĩ và chờ cho đến khi các lệnh trừng phạt này chấm dứt. Ấn Độ đã có một thỏa thuận như vậy hồi năm 2012 khi Iran “lách luật” đối phó với lần cấm vận trước đây của Mỹ. Theo ông Van de Graaf, trợ lý giáo sư Đại học Ghent (Bỉ), nếu Iran có thể vận chuyển dầu đến một cảng thân thiện nào đó, số dầu này có thể được trộn lẫn với dầu từ các nơi khác và bán lại. Ông cho biết Iran đã chơi trò “mèo vờn chuột” như lần trước và có thể lần này sẽ lại tiếp tục. Chưa kể bây giờ Iran còn có những lựa chọn quyết liệt hơn. Tổng thống Hassan Rouhani gần đây đã nhắc lại lời đe dọa rằng nước này sẽ phong tỏa eo biển Hormuz, nơi khoảng 1/3 lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua mỗi ngày. Ông Rouhani hồi tuần trước cho biết Iran sẽ chuyển cảng dầu khí của nước này ra khỏi vùng Vịnh đến một cảng biển ở Oman, để các tàu chở dầu của họ không phải đi qua eo biển Hormuz nữa, từ đó cho phép nước này có khả năng làm gián đoạn nguồn cung toàn cầu.
Iran còn cho biết sẽ không chấp nhận để doanh thu xuất khẩu dầu giảm mạnh và cũng đã gây áp lực đặc biệt đối với châu Âu, nơi nhập khẩu hơn 20% dầu của Iran. Phát biểu trên kênh truyền hình quốc gia, Thứ trưởng ngoại giao Abbas Araghchi mới đây cảnh báo nếu nước này không thể duy trì mức doanh thu xuất khẩu dầu như trước đây, kể cả khi châu Âu thực hiện các biện pháp của mình, thì đó sẽ là giới hạn chịu đựng đối với Tehran. Lãnh đạo tối cao Iran Ayatollah Khamenei cũng cảnh báo Iran sẽ gạt thỏa thuận hạt nhân sang một bên nếu thỏa thuận này không còn mang lại cho Iran những lợi ích kinh tế như đã hứa.
- Xem thêm: Khi thỏa thuận hạt nhân Iran không có Mỹ
Một điểm khá tích cực đối với Iran là giá dầu đang tăng lên do nguồn cung đang dần bị thắt chặt khi lệnh trừng phạt của Mỹ đang đến gần. Nhiều chuyên gia dự đoán giá dầu sẽ tăng lên trên 100 USD. Đó là lý do Mỹ gây áp lực nước đồng minh Saudi Arabia tăng sản lượng dầu để bù lại sự sụt giảm nguồn cung từ Iran.
– Theo Dailymaverich (Nam Phi)
