Trong một xã hội tôn sùng sự hoàn hảo bề nổi, nhiều người trẻ rơi vào trạng thái “mất phương hướng” vì áp lực phải tỏa sáng ngay từ vạch xuất phát. Tuy nhiên, bí mật của những bậc thầy đôi khi không nằm ở sự chỉn chu tuyệt đối, mà ở khả năng chấp nhận những “bản nháp tồi tệ”.
Sức mạnh của những “bản nháp tồi”
Chúng ta thường mắc một sai lầm nhận thức kinh điển, khi cầm trên tay một kiệt tác văn chương hay một bản kế hoạch kinh doanh sắc sảo, ta thường mặc định tác giả đã tạo ra chúng trong một lần duy nhất.
Tư duy lối mòn này vô tình tạo ra áp lực vô hình: “Nếu không hoàn hảo ngay từ đầu, nghĩa là mình kém cỏi”. Anne Lamott, trong cuốn sách “Viết và sống” gọi đây là ảo tưởng nguy hiểm kìm hãm sự sáng tạo. Bà khẳng định một sự thật trần trụi, ngay cả những cây bút xuất sắc nhất cũng có những ngày vật lộn với từng con chữ, cho ra đời những đoạn văn rời rạc. Sự cầu toàn khi chưa bắt tay vào hành động thực chất là tấm bình phong cho nỗi sợ hãi, sợ bị phán xét, sợ sự tầm thường.
Lối thoát cho hội chứng này nằm ở việc hạ thấp tiêu chuẩn xuống mức tối thiểu trong giai đoạn đầu. Khái niệm “Những bản nháp tồi tệ” gợi ý rằng quá trình sáng tạo giống như việc nặn tượng. Bạn không thể điêu khắc nên một tác phẩm nếu thiếu đi cục đất sét thô kệch ban đầu.
Nhiệm vụ của giai đoạn đầu tiên không phải là sự tinh tế, mà là sự hiện diện. Người viết cần “đổ” hết tất cả suy nghĩ, ý tưởng trong đầu ra giấy, bất chấp sự lộn xộn. Khi cho phép bản thân được quyền làm sai, não bộ sẽ chuyển từ chế độ “phòng thủ” sang chế độ “khám phá”. Thực tế chứng minh, những ý tưởng đột phá nhất thường nảy sinh chính trong lúc ta chấp nhận sự không hoàn hảo.
Như một nguyên tắc vàng trong giới sáng tạo: “Bạn không thể chỉnh sửa một trang giấy trắng, nhưng hoàn toàn có thể sửa một bản nháp tồi thành một kiệt tác”.
Liều thuốc cho căn bệnh quá tải
Giữa guồng quay khắc nghiệt của deadline và áp lực công việc, Anne Lamott đưa ra một triết lý quản trị bản thân nổi tiếng: “Bird by bird” (Từng con chim một).
Anne Lamott kể lại câu chuyện ba mươi năm trước, lúc anh trai 10 tuổi của bà đang gục đầu bất lực trước bài báo cáo về các loài chim phải nộp vào ngày hôm sau. Giữa lúc cậu bé hoảng loạn trước khối lượng công việc khổng lồ, người cha đã ngồi xuống và nói: “Từng con chim một thôi, con trai. Chỉ cần giải quyết từng con chim một”.
Hình ảnh cậu bé ấy chính là chân dung của nhiều người trưởng thành khi đối diện với những dự án lớn. Cảm giác quá tải không đến từ độ khó của công việc, mà đến từ việc ta nhìn vào “toàn bộ ngọn núi” cùng một lúc.
Tư duy “từng con chim một” giúp chia nhỏ nỗi sợ hãi thành những phần việc vừa sức. Khi hoàn thành xong đầu việc nhỏ đầu tiên, não bộ tiết ra Dopamine tạo đà để tiếp tục xử lý đầu việc thứ hai. Đó là cách đi xuyên qua áp lực: chậm rãi, bình tĩnh và tập trung vào duy nhất việc cần làm ngay trước mắt.
Thay vì nhìn vào danh sách việc cần làm dài dằng dặc, hãy thu hẹp tầm nhìn như qua một “khung tranh một inch”. Đừng nghĩ đến việc phải hoàn thành cả dự án trong hôm nay, hãy chỉ tập trung viết một email mở đầu. Đừng nghĩ đến việc dọn sạch cả căn nhà, hãy bắt đầu bằng việc xếp gọn lại một ngăn kéo.
Tác giả nhắn nhủ: “Bây giờ tất cả những gì mình sẽ làm là viết một đoạn mô tả về dòng sông lúc bình minh, hoặc về đứa trẻ đang bơi trong hồ bơi ở câu lạc bộ, hoặc về lần đầu tiên người đàn ông nhìn thấy người phụ nữ mà anh ấy sẽ cưới. Đó là tất cả những gì mình sẽ làm lúc này. Mình sẽ viết từng câu một, nhưng mình sẽ viết xong một đoạn văn ngắn”.
Chấp nhận sự vụng về ban đầu không phải là thỏa hiệp với chất lượng thấp, mà là sự dũng cảm đối diện với thực tế của lao động sáng tạo. Bởi lẽ, mọi lâu đài vĩ đại đều phải được xây lên từ những viên gạch thô mộc đầu tiên.
