Nhóm nhà nghiên cứu AidData vừa công bố bảng dữ liệu ghi lại hầu hết số tiền viện trợ của Trung Quốc cho các nước khác, cho thấy Trung Quốc đang cạnh tranh gắt gao với Mỹ về chuyện giúp đỡ nước ngoài.
Phòng nghiên cứu AidData tại College of William & Mary, bang Virginia (Mỹ) đã hợp tác với các nhà nghiên cứu từ Harvard của Mỹ và Đại học Heidelberg của Đức, tìm kiếm các dòng tiền từ Trung Quốc đến các nước, sử dụng các tin tức chính thống, tài liệu sứ quán, cũng như thông tin nợ nần, viện trợ của các nước. Sau thời gian công phu thu gom dữ liệu, họ đưa ra bức tranh tương đối đầy đủ về dòng viện trợ quốc tế của Bắc Kinh.
Số liệu chính thức cho biết từ năm 2000 đến 2014, Trung Quốc tài trợ 4.300 dự án ở 140 nước, trị giá 354 tỉ USD. Trong cùng thời gian, tổng viện trợ của Mỹ là 394 tỉ USD.
Mặc dù Mỹ và Trung Quốc phân phát số tiền gần bằng nhau trong giai đoạn 2000-2014, nhưng hai nước phân phối tiền theo cách khác nhau. Có đến 93% viện trợ của Mỹ theo đúng định nghĩa truyền thống, nhằm mục đích giúp phát triển kinh tế và phúc lợi, với ít nhất 1/4 là khoản tiền viện trợ không hoàn lại. Với Trung Quốc thì chỉ 21% có thể xem là viện trợ truyền thống, đa số còn lại là các khoản vay thương mại mà các nước sẽ phải hoàn trả kèm theo lãi suất cho Bắc Kinh.
Nhóm nghiên cứu cũng nhận ra rằng Trung Quốc có thể điều hành các dự án viện trợ tốt như phương Tây, theo đó hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) của nước này giúp tăng trưởng kinh tế, còn tài trợ phát triển chính thức (OOF) thì không.
Mỗi năm Trung Quốc chi khoảng 5 tỉ USD tiền viện trợ, nhưng đa số là ở dạng OOF, không đáp ứng tiêu chuẩn ODA và có thể bao gồm các dự án thương mại. Nhà nghiên cứu Brad Parks của AidData nói rằng “Sự phân biệt này rất quan trọng, trong đó chỉ có ODA của Trung Quốc là đem lại lợi ích tăng trưởng kinh tế cho nước nhận viện trợ”.
Cũng theo nghiên cứu, hai dự án lớn nhất ở nước ngoài do Trung Quốc cấp vốn bao gồm khoản vay OOF 34 tỉ USD do Ngân hàng Phát triển Trung Quốc cấp cho Công ty Dầu lửa Quốc doanh Rosneft của Nga vào năm 2009. Tổng cộng Nga đã nhận hơn 35,9 tỉ USD và trở thành quốc gia được Trung Quốc viện trợ nhiều nhất.
Trong nhóm các nước nhận viện trợ nhiều nhất từ Trung Quốc còn có Pakistan (21,8 tỉ USD), Angola (14,3 tỉ USD), Sri Lanka (11,6 tỉ USD), Lào (11,5 tỉ USD), Mali (10,8 tỉ USD), Turkmenistan (10,7 tỉ USD), Kenya (10,4 tỉ USD) và Ethiopia (10 tỉ USD).
Báo cáo nhấn mạnh các khoản cho vay dễ dãi vô điều kiện của Trung Quốc đã tác động tới cả hệ thống cho vay toàn cầu. Theo nhóm nghiên cứu, khi một nước châu Phi nhận hỗ trợ của Trung Quốc, Ngân hàng Thế giới (WB) cũng phải hạ thấp các điều kiện cho vay. Cụ thể, khi viện trợ Trung Quốc tăng 1%, thì WB cũng giảm đi 15% đòi hỏi liên quan giải phóng thị trường hay minh bạch kinh tế.
Cả Bắc Kinh và Washington thường dành tiền cho những nước ủng hộ họ tại Liên Hiệp Quốc. Nhưng với Bắc Kinh thì kinh tế đóng vai trò chủ chốt trong việc nước nào sẽ được nhận viện trợ. Nghiên cứu cho thấy Bắc Kinh thường chú trọng thúc đẩy xuất khẩu của Trung Quốc, hay dành khoản vay với giá thị trường ở những nước mà Trung Quốc muốn họ phải trả lại tiền với lãi suất. Dữ liệu cho thấy những nước nhận khoản vay giá thị trường của Trung Quốc thì không sa sút về kinh tế nhưng cũng không tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu lo ngại tình trạng này có thể thay đổi sau 10, 15 năm tới – khi mà những nước này mang nợ vì không đủ tiền hoàn trả cho Bắc Kinh. Ông Brad Parks nhận định, lúc đó Trung Quốc có thể gặp cùng vấn đề giống như các nhà tài trợ phương Tây gặp phải khi các khoản vay không được thanh toán, dẫn đến việc Bắc Kinh có thể sẽ phải xem lại cách cấu trúc các khoản vay của mình.
- Đ.N
Xem thêm:
