Virus Covid-19 giúp nhắc nhở chúng ta về thói quen đưa tay lên mặt quá nhiều lần trong ngày, một hành động dễ làm lây lan nhanh dịch bệnh trong cộng đồng nếu bàn tay bị nhiễm bẩn. Hô hào thì dễ, nhưng bỏ thói quen này là chuyện không đơn giản như nhiều người nghĩ.
Thói quen đã trở thành thuộc tính của con người
Bây giờ chúng ta đã biết chạm tay vào mặt là thói quen xấu, nhưng làm cách nào để loại bỏ thói quen mà đa số không ý thức mình bị mắc phải? “Hầu như cả ngày chúng ta đều chạm tay lên một bề mặt nào đó, những nơi mang nhiều mầm bệnh.
Đó là thói quen phổ biến rất khó bỏ vì ai cũng có hành động này và lắm khi làm trong…vô thức! Khi cảm thấy ngứa, điều chỉnh kính đeo mắt, chống tay lên cằm, sửa tóc ở trán, tươm mồ hôi, vuốt mũi cho vui, chúng ta đều đưa tay lên mặt. Đưa lâu hay nhanh tuỳ trường hợp” – bác sĩ Vanessa Raabe, trợ giảng Khoa y thuộc đại học NYU Langone Health ở New York nói.
Năm 2015, một trường y khoa ở thành phố Sydney (Úc) đã quan sát bí mật 26 bác sĩ tương lai và phát hiện ra: trung bình cứ mỗi giờ họ chạm tay vào mặt… 23 lần! 44% lần chạm thẳng vào mắt, mũi, miệng, những nơi có lắm chất nhầy lưu giữ virus. Loài người hình thành thói quen đưa tay lên mặt từ lúc còn rất bé và vì nhiều lý do khác nhau. Năm 2014, một nghiên cứu tại Mỹ cho thấy chúng ta thường đưa tay lên mặt để giảm căng thẳng và để thoải mái hơn.
Chúng ta cũng chạm tay lên mặt nhiều hơn khi nghe và thấy những gì không hài lòng, ví dụ phải nghe một âm thanh hay bản nhạc mình ghét. Có trang web https://donottouchyourface.com/ chuyên ghi nhận bằng webcam mỗi lần bạn đưa tay lên mặt và đưa lên bao nhiêu lần khi ngồi trước máy tính!. “Hành động đưa tay lên mặt ẩn chứa rất ít thông tin và thường chủ nhân không nhận thấy. Vì vậy, lời khuyên của tôi đối với mối lo đưa virus lên mặt vào thời điểm coronavirus là các bạn hãy tìm cách giảm căng thẳng vì chính căng thẳng sẽ khiến chúng ta đưa tay lên mặt nhiều hơn. Căng thẳng ảnh hưởng đến hệ miễn dịch. Bạn càng bị căng thẳng khả năng chiến đấu của hệ miễn dịch trước virus càng giảm. Tập thể dục, giữ cho tinh thần được thoải mái, quẳng mối lo đi là liệu pháp giảm căng thẳng” – Giáo sư Stew Shankman giảng dạy bộ môn tâm lý và hành vi tại đại học Northwestern University nói.
Minh hoạ rõ nhất cho việc khó bỏ thói quen đưa tay lên mặt là tại một cuộc họp báo ngày 28-2 ở thành phố San Jose về coronavirus, giám đốc Sở y tế công Sara Cody của hạt Santa Clara (California, Mỹ) khi nói về “tầm quan trọng tuyệt đối của khuyến cáo tránh đưa tay lên mặt” đã liên tục cho tay vào miệng, thấm nước bọt để lật trang! Tổng thống Trump khi nói đùa: “Sẽ rất nhớ nếu không chạm tay lên mặt…3 tuần” cũng đưa tay lên má!
Những biện pháp phòng vệ
Virus, vi khuẩn và các thứ gây dị ứng cư trú ở bề mặt điện thoại, bàn, nắm cửa, thang máy, tiền… khi chuyển sang đầu ngón tay nếu đưa tay vào miệng, mắt, mũi sẽ dính lên chất nhầy của mũi, hốc miệng, đáy môi và tấn công trực diện hệ hô hấp, dẫn đến bệnh đường ruột, dị ứng hoặc viêm hô hấp cấp. Vì vậy, hãy luôn ý thức về những khó chịu trên mặt như ngứa, ra nước mũi, sắp hắt hơi để kịp lấy giấy lau hay khăn lau ở gần thay cho bàn tay rồi vất chúng vào thùng rác có nắp đậy. Những “rào cản trung gian” sẽ làm giảm mức phát tán của mầm bệnh.
Đặt tệp giấy Post-it ở những nơi cần thiết sẽ giúp chúng ta có ngay “rào cản” khi cần phải làm gì đó trên mặt. Bàn tay nắm thường xuyên một quả banh nhỏ tập cơ tay và giảm stress sẽ giúp ngăn chặn tay đưa lên mặt. “Những loại kem dưỡng da có mùi thơm thoa trên tay cũng cảnh báo ‘hãy ngừng lại’ khi tay gần chạm trên mặt” – Zach Sikora, nhà tâm lý tại bệnh viện Northwestern Medicine ở Chicago nói.
Bác sĩ Justin Ko, giảng viên môn da liễu tại Trường Stanford Health nhận định: “Khẩu trang giúp chúng ta không chạm tay trực tiếp vào mặt. Nhưng virus từ bề mặt khẩu trang cũng có thể lây nhiễm nếu chúng ta đưa tay lên mặt sau đó. Chính vì nguy cơ mất kiểm soát rất cao này mà chúng ta phải rửa bàn tay và cẳng tay thường xuyên bằng xà phòng tại những nơi không an toàn trong tối thiểu 20 giây hoặc dùng dung dịch sát khuẩn”.
“Cho đến khi nào bàn tay sạch, việc chạm lên mặt sẽ không có hậu quả gì. Đưa tay lên mặt là hành động tự nhiên của con người và nó không thể dẫn đến kết thúc thế giới nếu chúng ta ý thức về nó và có giải pháp tự vệ thích đáng” – giáo sư Shankman nói.
