Hãy tưởng tượng, trong khoảnh khắc, bạn không có giấy khai sinh và số tuổi của bạn chỉ đơn giản dựa trên cách bạn cảm nhận bên trong cơ thể bạn. Bạn đã bao nhiêu tuổi? Giống như chiều cao hoặc cỡ giày của bạn, số năm đã trôi qua kể từ khi bạn mới bước vào thế giới lần đầu tiên là một thực tế không thể thay đổi. Nhưng kinh nghiệm mỗi ngày cho thấy rằng chúng ta thường không trải nghiệm lão hóa theo cùng một cách giống nhau và nhiều người cảm thấy già hơn hoặc trẻ hơn so với thực tế.
Tuổi chủ quan và tuổi thực tế
Các nhà khoa học đang ngày càng quan tâm đến vấn đề chất lượng này. Họ đang phát hiện ra rằng “độ tuổi chủ quan” của bạn có thể rất cần thiết để hiểu lý do khiến một số người có biểu hiện khỏe mạnh tuy họ đã lớn tuổi, trong khi những người khác đã già nua. “Mức độ mà người cao tuổi cảm thấy trẻ hơn nhiều so với quyết định quan trọng hàng ngày hoặc những quyết định trong cuộc sống cho những gì họ sẽ làm tiếp theo”, Brian Nosek tại Đại học Virginia nói.
Tầm quan trọng của nó không dừng lại ở đó. Các nghiên cứu thậm chí đã cho thấy rằng tuổi chủ quan của bạn cũng có thể dự đoán các kết quả sức khỏe quan trọng khác nhau, bao gồm cả nguy cơ tử vong. Theo một số cách rất thực tế, bạn thực sự đang ở “chính độ tuổi bạn cảm nhận”.
Với những kết quả hấp dẫn này, nhiều nhà nghiên cứu hiện đang cố gắng giải thích nhiều yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội hình thành trải nghiệm cá nhân về sự lão hóa, và kiến thức này có thể giúp chúng ta sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn.
Sự am hiểu mới về quá trình lão hóa này đã được thực hiện trong nhiều thập niên. Một số nghiên cứu sớm nhất biểu thị khoảng cách giữa tuổi “cảm thấy” và tuổi “trên năm sinh” theo thời gian xuất hiện vào những năm 1970 và 1980. Dấu vết của sự quan tâm ban đầu đó giờ đã biến thành một trận lụt. Một loạt các nghiên cứu mới trong 10 năm qua đã khám phá những hệ quả tâm lý và sinh lý tiềm ẩn của sự khác biệt này.
Cảm giác trẻ hơn so với tuổi thật
Một trong những yếu tố hấp dẫn nhất của nghiên cứu này đã khám phá cách tuổi tác chủ quan tương tác với cá tính của chúng ta. Hiện nay người ta chấp nhận rằng mọi người có khuynh hướng thư giãn khi họ già đi, ít quan tâm đến môi trường chung quanh và ít cởi mở hơn trước những trải nghiệm mới những “thay tính đổi nết” này ít được phát hiện ở những người trẻ hơn và nổi bật ở những người có độ tuổi chủ quan già hơn.
Có một độ tuổi chủ quan thấp hơn cũng không có nghĩa là chúng ta cứ đóng băng trong tình trạng thường xuyên cứ non nớt mãi như đám thanh niên mới lớn. Tuy nhiên, điều thú vị là những người có độ tuổi chủ quan trẻ hơn cũng trở nên có ý thức hơn và ít bị suy nhược thần kinh hơn; đó là những thay đổi tích cực đi kèm với sự lão hóa bình thường. Vì vậy, họ dường như vẫn đạt được sự từng trải đi kèm với kinh nghiệm sống dồi dào hơn. Nhưng điều đó không đến với sự hao tổn năng lượng cũng như sự phấn khích của tuổi trẻ. Dù sao, tuy có độ tuổi chủ quan thấp, hơn nhưng chúng ta vẫn không bị đóng băng trong tình trạng non nớt vĩnh viễn.
Cảm giác trẻ hơn so với tuổi của bạn dường như cũng có nguy cơ trầm cảm thấp hơn và tinh thần tốt hơn khi chúng ta già đi. Điều đó cũng có nghĩa là sức khỏe thể chất tốt hơn, bao gồm ít bị nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ cũng như ít có khả năng bạn sẽ phải nhập viện vì bệnh tật.
Ông Yannick Stephan thuộc Đại học Montpellier đã kiểm tra dữ liệu từ ba cuộc nghiên cứu lập đi lập lại, theo dõi hơn 17.000 người tham gia gồm trung niên và cao tuổi.
Đa số mọi người cảm thấy trẻ hơn khoảng 8 tuổi so với tuổi theo thời gian thực tế của họ. Nhưng một số người cảm thấy họ đã già đi, và hậu quả là nghiêm trọng. Cảm giác từ 8 đến 13 tuổi già hơn so với tuổi thật của bạn dẫn đến nguy cơ tử vong cao hơn từ 18-25% trong thời gian nghiên cứu, và gánh nặng bệnh tật cao hơn, ngay cả khi bạn kiểm soát được các yếu tố nhân khẩu học khác như giáo dục, chủng tộc hoặc tình trạng hôn nhân.
Khoa học vào cuộc
Có nhiều lý do tại sao tuổi chủ quan nói với chúng ta rất nhiều về sức khỏe của chúng ta. Nó có thể là kết quả trực tiếp của những thay đổi tính cách đi kèm, với độ tuổi chủ quan thấp hơn có nghĩa là bạn thích một loạt các hoạt động (như đi du lịch hoặc học hỏi một sở thích mới) khi bạn già đi. “Ví dụ, các nghiên cứu đã nhận thấy rằng những người có độ tuổi chủ quan trẻ trung thường có dự kiến về các mô hình hoạt động thể chất”, theo Stephan Stephan.
Nhưng cơ chế liên kết sức khỏe thể chất và tinh thần với tuổi chủ quan gần như chắc chắn hành động theo cả hai hướng. Nếu bạn cảm thấy chán nản, hay quên và dễ bị tổn thương về thể chất, bạn sẽ bắt đầu có khả năng cảm thấy già hơn. Kết quả có thể là một vòng luẩn quẩn, với các yếu tố tâm lý và sinh lý đều góp phần làm cho tuổi chủ quan lão hóa hơn và sức khỏe suy kém hơn, khiến chúng ta cảm thấy thậm chí già hơn và dễ bị tổn thương hơn.
Phân tích Stephan Stephan, hiện đang được đăng trên tạp chí Tâm lý học, là nghiên cứu lớn nhất về ảnh hưởng của tuổi chủ quan đối với tỷ lệ tử vong cho đến nay. Những chiều kích hiệu ứng to lớn này đòi hỏi sự chú ý chặt chẽ. “Những mối liên kết này có thể so sánh hoặc mạnh hơn so với vai trò của số tuổi thực,” ông Stephan nói.
Nói cách khác: tuổi chủ quan của bạn có thể dự đoán sức khỏe của bạn tốt hơn so với tuổi trong giấy khai sinh của bạn.
Với suy nghĩ như vậy, nhiều nhà khoa học đang cố gắng xác định các yếu tố xã hội và tâm lý có thể định hình quá trình phức tạp này. Khi nào chúng ta bắt đầu cảm thấy rằng tâm trí và cơ thể của chúng ta đang hoạt động trên các thời gian biểu khác nhau? Và tại sao nó lại xảy ra?
Đối với phần lớn mọi người, sự lão hóa chủ quan dường như xảy ra trên Sao Hỏa, nơi một thập niên Trái đất chỉ bằng 5,3 năm trên sao Hỏa.
Khi cơ thể già chậm hơn
Cùng làm việc với Nicole Lindner cũng ở Đại học Virginia, Nosek đã điều tra những cách khác biệt giữa tuổi chủ quan và tuổi theo giấy khai sinh phát triển trong suốt cuộc đời. Như bạn có thể mong đợi, phần lớn trẻ em và thanh thiếu niên cảm thấy già hơn so với thực tế. Nhưng điều này đã đổi khác vào năm khoảng 25 tuổi, đó là khi tuổi cảm thấy giảm xuống so với tuổi theo giấy khai sinh. Ở tuổi 30, khoảng 70% mọi người cảm thấy trẻ hơn so với thực tế, và sự khác biệt này chỉ phát triển theo thời gian. Khi Nosek và Lindner viết nó vào bài báo của họ, “sự lão hóa chủ quan xuất hiện trên sao Hỏa, nơi một thập niên trái đất chỉ bằng 5,3 năm sao Hỏa”.
Lindner và Nosek cũng đã đo được “tuổi mong muốn” của những người tham gia, điều khiến họ ngạc nhiên cũng theo thời gian của sao Hỏa. “Cơ thể vẫn tiếp tục già đi với chúng ta, nhưng với tỉ lệ chậm hơn một chút so với cảm giác của chúng ta bây giờ”, Nosek nói. Điều này dường như “hỗ trợ cho ý tưởng rằng chúng ta trải qua những trải nghiệm cuộc sống của chúng ta, đồng thời tiếp tục trở nên tốt hơn, chỉ hơi chậm hơn một chút so với những tiến hóa thực tế của chúng ta”, ông nói. Như thể không hề có một độ tuổi cao nhất. Một lần nữa, sự thay đổi này xảy ra vào giữa những năm 20 của chúng ta: 60% những người 20 tuổi muốn già hơn. Nhưng ở tuổi 26, 70% thích trẻ hơn, và từ đó trở đi, hầu hết mọi người nhìn về quá khứ gần đây với những cái nhìn màu hồng nhất.
Một số nhà tâm lý học đã suy đoán rằng tuổi chủ quan thấp hơn là một hình thức tự vệ, bảo vệ chúng ta khỏi những định kiến về tuổi tác tiêu cực, theo một nghiên cứu sắc thái của Anna Kornadt tại Đại học Bielefeld ở Đức.
Một nghiên cứu của Kornadt dựa trên ý tưởng rằng tuổi chủ quan của mọi người có thể là một vấn đề đa dạng trong các lĩnh vực khác nhau. Ví dụ bạn có thể cảm thấy sự khác biệt khi bạn nghĩ về công việc của bản thân mình, so với khi bạn nghĩ về các mối quan hệ xã hội của bạn. Và vì vậy, Kornadt yêu cầu những người tham gia cho biết liệu họ cảm thấy trẻ trung hơn hay già hơn khi họ thực sự ở những lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống.
Lạc quan và luyện tập thể lực
Việc tin rằng “có thể tôi đã 65 tuổi, nhưng tôi chỉ cảm thấy như chỉ mới 50 tuổi.” Điều đó có nghĩa là bạn sẽ bớt lo lắng về hiệu suất của bạn trong công việc chẳng hạn. Kornadt cũng nhận thấy rằng những người có độ tuổi chủ quan thấp hơn có xu hướng hình dung về tương lai của họ trong một ánh sáng tích cực hơn.
Bằng cách bảo vệ chúng ta thoát khỏi cái nhìn ảm đạm về sự lão hóa trong xã hội và đem lại cái nhìn lạc quan hơn về tương lai của chúng ta, sự tự vệ này có thể giải thích thêm một số lợi ích sức khỏe qua việc bạn cảm thấy thực sự trẻ trung hơn.
Với những khám phá này, các nhà khoa học đã nắm bắt được ý nghĩa tiềm năng của chúng, chưa nói đến chắc chắn rằng các biện pháp can thiệp trong tương lai có thể cố gắng làm giảm xuống độ tuổi chủ quan của những người tham gia và cải thiện sức khỏe của họ. Một trong số ít các cuộc nghiên cứu hiện có, những người tham gia cao tuổi với chế độ luyện tập thể dục đã được nâng cao sức khỏe khi các nhà thí nghiệm khen ngợi hiệu suất của họ so với những người khác ở độ tuổi của họ.
- Xem thêm: Vấn đề tuổi tác trong hôn nhân
Những phát hiện này có thể đem lại cho chúng ta một cái nhìn đa sắc thái hơn về cách bộ não và cơ thể của bản thân chúng ta đang vượt qua tuổi tác. Tuy nhiên, nếu bạn cảm thấy mình đang thực sự già nua, điều đó đáng để đặt ra câu hỏi liệu có bất kỳ hạn chế nào đến từ bên trong bạn hay không.
