Sau quãng thời gian tăng trưởng mãnh liệt, Trung Quốc – thị trường xe điện lớn nhất thế giới – giờ đây đang chịu áp lực dư thừa nguồn cung nghiêm trọng. Hàng loạt “ông lớn” như BYD, Geely đã cát giảm sản xuất, hoãn mở rộng dây chuyền. BYD hủy ca đêm, giảm 1/3 công suất nhiều nhà máy trong nước. Số liệu từ Hiệp hội Đại lý Ô tô Trung Quốc cho biết, đại lý BYD đang tồn kho trung bình 3,21 tháng, gấp hơn 2 lần mức trung bình toàn ngành.
Quyết định cắt giảm được đề xuống trong bối cảnh cuộc đua doanh số tàn khóc, khi nhiều hãng liên tục đẩy hàng về đại lý, dẫn tới tình trạng “xả hàng” trên diện rộng. Geely tuyên bố dừng xây dựng nhà máy mới để tránh bổ sung công suất dư.
Các mâu thuẫn từ chiến lược đẩy hàng, chính sách chiết khấu sâu đẩy giá xuống đáy khiến ngành xe Trung Quốc lần đầy trong khủng hoảng. BYD giảm giá tới 34% trong tháng 5, làm cổ phiếu rớt 8,6% trong một phiên. Geely, Nio, Leapmotor đều chứng kiến mức sụt giá tương đương.
Trong bối cảnh đó, hiện tượng “xe lướt 0km” nở rộ thêm lo ngái. Đây là những chiếc xe chưa qua sử dụng nhưng đã đăng ký tên chủ mới, rao bán với giá thấp hơn xe mới chính hãng. Người mua được giá hời, nhưng các hãng và đại lý lại thiệt hại lợi nhuận, lạm rối loạn thị trường.
Hậu quả nặng nề nặng nhất đang rơi vào các startup. Neta – thương hiệu thuộc Zhejiang Hozon – đã báo lỗ hơn 600 nghiên tỷ đồng trong 3 năm, doanh số từ 152.000 xe (2022) còn vỏn vẻn 6.400 xe (2024). Tháng 1-2025, hãng giao vỏn vẻn 110 xe. Tổng công ty đã nộp đơn xin phá sản.
Nguy cơ còn lan rộng trong chuỗi cung ứng: BYD, Geely đều bị âm vốn lưu động, nợ xấu tăng. Financial Times cho biết hơn 1/3 doanh nghiệp ô tô niêm yết Trung Quốc đóng nợ nhiều hơn tài sản vào cuối 2024. Để ứng phó, chính phủ ban hành yêu cầu các hãng giao hàng hợp lý, không chạy đua doanh số, không ép đại lý.
Trong lúc nội địa bão hòa, nhiều hãng chuyển hướng sang xuất khẩu. BYD trong 5 tháng đầu 2025 đã bán ra nơi địa khoảng 350.000 xe. Tuy nhiên, rào cản thuế quan tại châu Âu, Mỹ và nguy cơ thiếu hậu mãi khiến người dùng quốc tế nghi ngờ.
Góc nhìn từ người dùng cũng cho thấy những bán khoản rõ rệt. Nhiều khách hàng trong nước chia sẻ rằng dù mua được xe mới với giá thấp hơn, họ vẫn lo lắng về hậu mãi và độ bền vững. Các thương hiệu lớn như BYD, Tesla vẫn thu hút sự tin tưởng hơn nhờ dịch vụ hậu mãi rõ ràng. Người mua xe cũng ngày càng thận trọng hơn khi quyết định, đặc biệt với những hãng xe mới hoặc chưa được chứng minh về tên tuổi. Nhiều người chọn “ngồi đầu an toàn” dù phải trả giá cao hơn.
Người dùng nước ngoài cũng phải chọn lựa: BYD có dịch vụ tốt, nhưng các hãng như Neta, Leapmotor gặp nhiều vấn đề hậu mãi. Tại Thái Lan và Lào, nhiều người dùng mua xe rẻ rồi mới biết hãng đó đã phá sản.
Thị trường xe điện Trung Quốc đang đứng trước lựa chọn: hoặc là sàng lọc, hợp nhất, đổi mới để tồn tại; hoặc là tiếp tục lân sâu trong khủng hoảng vì mở rộng thiếu kiểm soát. Người dùng giờ không chỉ chọn xe theo giá, mà phải cân nhắc tới độ tin cậy, bảo hành, và cả cam kết của nhà sản xuất.
Câu hỏi mở: Liệu đã đến lúc Trung Quốc cần hãm phanh đà tăng trưởng thần tốc, chọn lối đi bền vững hơn cho ngành ô tô?
