Trong những năm gần đây, giá trị thực tế của một cuốn hộ chiếu đã trở thành một chỉ báo sắc nét cho vị thế địa chính trị của một quốc gia. Thực tế đó được minh họa rõ ràng qua trải nghiệm nhập cảnh tại Uyuni, Bolivia, nơi một du khách mang hộ chiếu Anh được xử lý nhanh chóng chỉ với một con dấu, trong khi một du khách mang hộ chiếu Mỹ phải thực hiện quy trình phức tạp: nộp sao kê ngân hàng, cung cấp lịch trình chi tiết, tham gia phỏng vấn và trả tiền mặt để có được thị thực mười năm ngay khi đến.
Sự đối lập này là một minh chứng rõ ràng về sức mạnh tương đối của hộ chiếu. Nó phản ánh một xu hướng lớn hơn: hộ chiếu Mỹ, từng đứng đầu bảng xếp hạng toàn cầu, đã tụt xuống hạng 12 trong năm nay — lần đầu tiên trượt khỏi top 10. Sự sụt giảm này không chỉ là một con số thống kê; nó báo hiệu một sự chuyển dịch căn bản trong quyền lực mềm toàn cầu và những hệ quả kinh tế bất thường do chính sách thị thực H-1B gây ra.
Hộ chiếu mất đi ‘cơ bắp’: Bằng chứng địa chính trị của sự phân cực
Sự suy giảm quyền lực hộ chiếu Mỹ cho thấy rằng tài liệu du lịch của người Mỹ đã “không còn cơ bắp như trước”. Sự thay đổi này được coi là phản ánh việc các quốc gia cởi mở và hợp tác đang vươn lên, còn các cường quốc truyền thống dựa vào đặc quyền cũ đang bị bỏ lại phía sau.
Sự xói mòn của chính sách đối ứng
Sự tụt hạng của Mỹ là kết quả trực tiếp của sự thay đổi trong nguyên tắc đối ứng ngoại giao. Các quốc gia khác đang phản ứng với chính sách của Mỹ bằng cách không mở rộng các thỏa thuận miễn thị thực:
- Trung Quốc mở rộng danh sách miễn thị thực cho hàng chục quốc gia châu Âu như Đức và Pháp, nhưng loại Mỹ ra khỏi nhóm này.
- Việt Nam cũng không đưa Mỹ vào danh sách mở rộng miễn thị thực.
- Các quốc gia như Papua New Guinea, Myanmar, và Somalia đã điều chỉnh chính sách nhập cảnh/e-visa, gián tiếp nâng điểm các hộ chiếu khác và kéo Mỹ tụt hạng.
Nhu cầu mua lại tự do
Hệ quả trực tiếp của sự suy giảm này là nhu cầu về các lựa chọn cư trú và quốc tịch thay thế đã tăng đột biến. Người Mỹ đã trở thành nhóm khách hàng lớn nhất đăng ký các chương trình di cư đầu tư vào năm 2025, với số lượng đơn đăng ký tăng hơn 67% so với năm 2024.
Xu hướng này đang tiếp sức cho thị trường “Thị thực Vàng” (Golden Visa) – các chương trình cấp quyền cư trú đổi lấy đầu tư. Trong khi các chương trình này đang bị thắt chặt ở châu Âu (như Ireland, Bồ Đào Nha) do lo ngại về an ninh, thì các trung tâm khác như Dubai lại chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ, một phần nhờ vào dòng vốn tìm kiếm sự ổn định.
Hậu quả bất thường của phí thị thực $100.000$: Đòn phản công kinh tế
Cùng lúc đó, chính sách thị thực lao động tạm thời H-1B của Mỹ đang tạo ra một hậu quả bất thường, gây tổn hại sâu sắc đến Thung lũng Silicon và khả năng cạnh tranh kinh tế của Mỹ.
Cú sốc phí $100.000$ và nguy cơ offshoring tăng tốc
Chính quyền Mỹ đã ký sắc lệnh áp dụng khoản phí $100.000$ (một trăm nghìn đô la Mỹ) cho mỗi hồ sơ xin cấp mới thị thực H-1B, có hiệu lực từ 21/9/2025. Khoản phí này, thường do các nhà tuyển dụng chi trả, được dự đoán sẽ tạo ra hậu quả bất thường.
- Gánh nặng Chi phí: Khoản phí cao gấp hàng chục lần mức cũ này có thể khiến các doanh nghiệp tốn thêm $14 tỷ USD mỗi năm.
- Động lực Offshoring: Thay vì bảo vệ việc làm trong nước, chính sách này lại tạo ra động lực tài chính mạnh mẽ buộc các tập đoàn công nghệ lớn phải chuyển giao công việc ra nước ngoài (offshoring) tăng tốc.
- Mất Lợi thế Nhân tài: Khi chi phí tuyển dụng một kỹ sư nước ngoài trên đất Mỹ tăng lên mức kỷ lục, các công ty sẽ ưu tiên thiết lập các trung tâm phát triển ở nước ngoài, đặc biệt là Ấn Độ (quốc gia nhận H-1B nhiều nhất). Điều này dẫn đến việc Mỹ mất lợi thế, và là lợi ích của Trung Quốc trong cuộc chiến giành nhân tài công nghệ, với sự ra đời của K-visa mới như một giải pháp thay thế.
Góc nhìn triết lý: Sự giải phóng trong giới hạn
Trong bối cảnh toàn cầu đầy biến động này, The Economist cũng đưa ra một góc nhìn triết lý hiếm hoi: lợi ích của một hộ chiếu kém mạnh.
Quan điểm này cho rằng, việc phải chọn lựa từ một số điểm đến nghỉ mát hạn chế, thay vì bị choáng ngợp bởi vô số lựa chọn du lịch toàn cầu, có thể mang lại cảm giác giải phóng một cách kỳ lạ. Đây là một lời nhắc nhở rằng đôi khi, sự hạn chế lại dẫn đến sự tập trung và sự hài lòng cá nhân.
Tuy nhiên, sự thật địa chính trị vẫn là: cả việc hộ chiếu Mỹ suy giảm và phí H-1B tăng cao đều là tín hiệu cho thấy Mỹ đang xây dựng các rào cản, gây tổn hại đến sức hấp dẫn quốc tế, và tạo điều kiện cho một trật tự toàn cầu mới, đa cực hơn và cạnh tranh hơn.
🎧 Mời bạn nghe thêm podcast overview của Doanh Nhân Plus:
“Golden Visa – Quyền lực mới của quốc tịch” – nơi chúng tôi bàn sâu hơn về câu hỏi: Khi quốc tịch được định giá bằng tiền, liệu lòng trung thành và bản sắc còn giữ được ý nghĩa nào?
