Ngày càng nhiều học sinh lựa chọn du học ngành STEM ở Mỹ vì đây là môi trường giáo dục mà sinh viên được tiếp xúc với những ứng dụng công nghệ cao cùng các chuyên gia hàng đầu bên cạnh nhiều ưu đãi của chính phủ Mỹ dành cho sinh viên quốc tế. Tuy nhiên, không ít sinh viên Việt Nam du học ngành này bị “sốc” khi làm quen với môi trường đại học ở Mỹ, bởi vì ngoài sở thích cùng thành tích tốt về các môn Toán học, Công nghệ, Khoa học… thì các em còn cần khá nhiều kỹ năng quan trọng khác.
Những kỹ năng quan trọng cần có ở sinh viên ngành STEM
“Dù có vốn tiếng Anh khá, đạt nhiều chứng chỉ có giá trị ở Việt Nam, nhưng khi du học Mỹ, tôi vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc giao tiếp và phản biện, đến nỗi từ một người tự tin, tôi trở nên mặc cảm, tự ti trước các bạn đến từ khắp nơi trên thế giới”, anh Hùng Trần, một du học sinh cách đây 20 năm và nay là nhà sáng lập công nghệ Got It tại Silicon Valley chia sẻ.
Quả thật, du học sinh Việt Nam nói chung và sinh viên ngành STEM nói riêng thường thiếu hai kỹ năng quan trọng, đó là kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện. Trong đó, giao tiếp là một kỹ năng cần thiết cho sinh viên hiện nay nhưng một số sinh viên vẫn chưa thật sự quan tâm đến vấn đề này. Có những sinh viên cho rằng chỉ cần tập trung vào chuyên môn mà không cần đến kỹ năng giao tiếp. Hậu quả là nhiều sinh viên vẫn không thể trình bày rõ ràng một vấn đề, quan điểm của mình trước đám đông.
Như vậy giao tiếp không chỉ đơn thuần là trò chuyện, trao đổi mà là kỹ năng giải thích vấn đề một cách bài bản, ngắn gọn, xúc tích, dễ hiểu và thuyết phục. Hầu hết các doanh nghiệp hiện nay đều chú trọng đến khả năng giao tiếp và thái độ của ứng viên, vì đây là một kỹ năng quan trọng trong công việc, đặc biệt trong giao tiếp giữa những người khác biệt về văn hóa.
Còn tư duy phản biện (critical thinking) đang được các nhà giáo dục và cộng đồng xã hội quan tâm, bao gồm cách đặt câu hỏi, đặt vấn đề một cách logic và đưa ra biện luận thông qua chứng cứ, dữ liệu đáng tin cậy. Theo thầy Nguyễn Duy Khang, giảng viên tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Vĩnh Long, tư duy phản biện giúp người học hiểu biết vấn đề và thực trạng học tập của họ, thấu hiểu nhu cầu xã hội, rèn luyện khả năng tư duy để đánh giá và phản biện lại bằng các chứng cứ khoa học, luận cứ đáng tin cậy nhằm thay đổi bản thân và cộng đồng.
Mặt khác, tư duy phản biện sử dụng các phương pháp để giúp người học rèn luyện tư duy như đặt vấn đề mở không có trước đáp án và phương pháp hỏi khi cả giáo viên và học sinh đều không biết đáp án chính xác của nội dung được học hoặc thảo luận. Điều này rất quan trọng để người làm nghiên cứu có thể đề xuất hướng giải quyết mới mẻ so với các phương pháp cũ. Chính anh Hùng Trần cũng từng gặp khó khăn trong việc tìm kiếm hướng nghiên cứu cho một đề tài cũ.
Ở Việt Nam, sinh viên thường làm những bài tập có sẵn, có đáp án cụ thể hoặc dựa trên nghiên cứu đã có của thế giới. Nhưng khi làm nghiên cứu ở Mỹ, sinh viên buộc phải đọc tất cả các nghiên cứu, tài liệu liên quan để tìm kiếm những giải pháp mới mẻ và khác biệt. Đặc biệt là những vấn đề thực tiễn trong xã hội thường không có đáp án trước. Người làm nghiên cứu phải tự đặt ra giả định, làm thí nghiệm, tính toán thực nghiệm, đưa ra bằng chứng thuyết phục cho biện luận của mình.
Nghiên cứu khoa học và học kỹ năng với các du học sinh giỏi
Có thể thấy, kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện thường ít được chú trọng trong chương trình THPT và cả đại học ở Việt Nam nhưng là hai kỹ năng cơ bản nhất buộc các sinh viên đại học ở nước ngoài phải thành thạo để hoàn thành chương trình.
Do đó, nếu được hướng dẫn rèn luyện hai kỹ năng này trước khi đi du học, học sinh sẽ có lợi thế rất lớn và hòa nhập nhanh hơn vào môi trường và phong cách học tập ở bậc đại học tại các quốc gia tiên tiến. Hơn nữa, sinh viên ngành STEM cũng rất cần làm quen với việc thực tập nghiên cứu khoa học theo phương pháp giáo dục Mỹ để không bị “sốc” khi du học trên đất khách.
Tại Việt Nam sắp có một trại hè ý nghĩa do Anh ngữ Du học ETEST tổ chức nhằm giúp học sinh có cơ hội để học kỹ năng và thực tập nghiên cứu khoa học với nhiều sinh viên và cựu sinh viên đến từ các trường hàng đầu về khoa học kỹ thuật của thế giới như: MIT – Hoa Kỳ, UC Berkeley – Hoa Kỳ, California Institute of Technology (Caltech) – Hoa Kỳ, École Normale Supérieure Paris (ENS Paris) – Pháp, University of British Colombia (UBC) – Canada, Nanyang Technology University – Singapore, Pohang University of Science and Technology – Korea… Những cựu sinh viên này đều muốn thấy càng nhiều học sinh Việt Nam mình hòa nhập và bắt kịp với giáo dục tiên tiến của thế giới. Các buổi tọa đàm các dự án chuyên sâu về lĩnh vực STEM như: Toán học thuần túy và ứng dụng, Khoa học thần kinh, Kỹ thuật robot, Trí tuệ nhân tạo… tại trại hè lần này sẽ rất hữu ích cho các em học sinh Việt Nam.
Một số sinh viên còn mong muốn giới thiệu những ngành học mới mẻ nhưng khá tiềm năng, chẳng hạn như ngành Khoa học thần kinh (neuroscience), một ngành đang rất được chú trọng trên thế giới nhưng có thể khá mới lạ với các học sinh ở Việt Nam. Những câu chuyện và kinh nghiệm đến từ những người hướng dẫn hy vọng sẽ giúp các em học sinh định hướng và xác định được kế hoạch tiếp theo của mình tốt hơn và nhiều em sẽ thử nghiệm mình với ngành học mới.
Trại hè thú vị lần này hứa hẹn sẽ là nơi các học viên có cơ hội học tập thông qua thực nghiệm. Về kiến thức, học sinh sẽ được làm quen với cách tiếp cận kiến thức mới bên ngoài sách giáo khoa. Các bạn sẽ được rèn luyện kỹ năng tìm đọc tài liệu chuyên môn, cách kết nối kiến thức được học và kiến thức tự tìm được. Điều này gần như là bắt buộc đối với sinh viên đại học và ở bậc cao hơn. Ngoài ra, kỹ năng xử lý dữ liệu cũng rất quan trọng mà các bạn học sinh cũng sẽ được thực hành khi làm nghiên cứu đề tài khoa học của mình trong mùa hè này.
Về kinh nghiệm, học sinh làm quen với trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm nhóm qua các đề tài nghiên cứu khoa học. Các hội nhóm sinh viên tình nguyện tại các trường đại học ở nước ngoài rất năng động và sáng tạo, có trách nhiệm và tầm nhìn xã hội. Do đó, chương trình không chỉ là nơi truyền cảm hứng mà còn là nơi các bạn học sinh tự rèn luyện chuẩn bị cho nghề nghiệp tương lai.
