Khi tới ga Krakow, dù mệt nhoài sau chuyến tàu kéo dài năm giờ từ thành phố Wroclaw nằm ở phía tây Ba Lan, những háo hức khám phá cố đô danh tiếng lại trỗi dậy khiến chúng tôi quên cả ê ẩm đường xa. Di chuyển bằng tàu hỏa trên đất Ba Lan không thoải mái cho lắm. Các toa tàu thiếu tiện nghi, điều hòa không khí không hoạt động, ai nấy mồ hôi nhễ nhại như chui vào phòng tắm hơi. Tàu chạy ồn và lắc dù chỉ với tốc độ vài chục km/g. Ra khỏi nhà ga, nhìn thấy xe bán bánh quy vòng xâu chuỗi chỉ có ở Krakow, chúng tôi bèn mua ăn thử. Miếng bánh khô tới mức mới cắn miếng đầu tiên đã bị hút sạch nước miếng, nhưng những lần sau tôi lại vẫn mua loại quy vòng vị nhạt này vì nó thuộc về Krakow chứ không phải một nơi nào khác.
Vẻ đẹp của cuộc sống thường ngày
Mỗi lần đến Krakow lại khám phá được những điều thú vị mới. Thật tẻ nhạt nếu như lần nào cũng chỉ tìm đến các danh thắng nổi tiếng đã được giới thiệu rất nhiều trong các sách hướng dẫn, bài báo du lịch. Các công trình, tòa nhà lịch sử vẫn được bảo tồn rất tốt và dường như bộ mặt kiến trúc của thành phố chẳng mấy thay đổi. Chính cuộc sống và phong cách của người dân mới là sức hút lớn nhất của thành phố cố đô Ba Lan với khách phương xa.
Nếu như bị băng kín mắt đưa đến quảng trường trung tâm Rynek, tới nơi mới được bỏ băng ra, nhìn khung cảnh xung quanh bạn sẽ ngỡ mình đang ở trên đất Ý. Cuộc sống tấp nập không khí vui vẻ đầy ắp quảng trường, một cuộc sống hướng ngoại như của người Nam Âu. Quán cà phê và nhà hàng bài trí vui mắt bao kín các cạnh của quảng trường, luôn tấp nập khách khứa. Dân tình nắm tay nhau đi dạo từng đôi, ăn mặc đẹp và trang nhã, khiến lần đầu tôi hơi bối rối trong trang phục quá ư đơn giản của một du khách thông thường. Và chuyến sau đến Krakow đã xuất hiện trong hành lý một đôi giày điệu đà kèm bộ váy vải lanh mềm mại. Nhiều cô gái trẻ không ngại khám phá Krakow bằng giày cao gót bất chấp các bậc thang, mặt đường lát đá lồi lõm hay các đoạn dốc. Ở quảng trường Rynek người ta đến để trưng diện và ngắm nhau, quên đi sự bất tiện của thời trang.
Gọi một tách cà phê hay một ly bia Zywiec đều hợp lý trong chiều Krakow, ngắm người qua lại và lắng nghe cuộc đối thoại từ các bàn bên cạnh bằng tiếng Ba Lan, thứ ngôn ngữ cổ xưa và phức tạp hơn các tiếng Sla-vơ khác, nghe du dương có nhiều từ na ná tiếng Nga.
Bước chân không định hướng trong phố cổ
Khu trung tâm nhìn trên bản đồ như hình quả lê với quảng trường chính tựa như phần lõi quả, các con phố tỏa ra từ đây và được bao quanh bằng vành đai xanh công viên Planty mà phía nam sát với sông Vistula. Địa hình của Krakow rất đơn giản, muốn để lạc cũng khó. Mỗi lối phố đều có nét riêng, tha hồ ngắm nghía. Đi hết phố đến chỗ rẽ cũng chẳng mấy phân vân rẽ trái hay phải hay đi thẳng, mà cứ đi theo cảm tính thôi. Trên những con phố đi bộ dành cho mua sắm, dòng người sẽ cuốn bạn đi khỏi nghĩ suy gì.
Từ vành đai xanh Planty vào quảng trường Rynek đâu cần nhớ tên phố chính xác, cứ chọn một cách ngẫu nhiên. Lần thì gặp nhà thờ kiểu Barock St. Peter & Paul trên phố ul. Grodzka 54 với tượng 12 tông đồ rất ấn tượng ngay phía ngoài. Có thể nói đây là tòa nhà phong cách Barock đầu tiên ở Ba Lan, hoàn thành vào năm 1619. Lúc thì trầm trồ ngắm pháo đài Barbican theo lối kiến trúc Gotic trên phố Basztowa và bước vào khu phố cổ Stare Miasto qua cổng Florian cũng kiểu Gotic từ thế kỷ XIV, để bắt đầu tuyến đường Hoàng gia xưa kia các bậc vua Ba Lan diễu hành vẫy chào dân chúng sau khi đăng quang. Con phố Kanonicza dẫn đến cung điện – lâu đài Wawel san sát các ngôi nhà thời Trung cổ thế kỷ XVI-XVII. Quận trung tâm của Krakow là một bảo tàng ngoài trời quý giá, kho báu kiến trúc nhân loại với khoảng 6.000 di tích lịch sử, hơn hai triệu tác phẩm nghệ thuật, hàng loạt cung điện, đền đài, nhà thờ, rạp hát, dinh thự… đầy đủ các phong cách danh tiếng như Gotic, Phục hưng, Barock…
Có thể nhìn thấy Cloth Hall (Sảnh Vải vóc) dài đến 100m từ bất cứ hướng nào trên quảng trường Rynek từ thế kỷ XIII. Bên trong kín các gian hàng bán sản phẩm thủ công Ba Lan, đồ lưu niệm, đặc biệt là vải bông thêu hoặc thùa ren, tượng gỗ phong cách nhà thờ, trang sức đính hổ phách – món quà trời đất ban cho dân vùng biển Baltic.
Bạn có thể đến lâu đài Wawel vào buổi chiều để ngắm Krakow và sông Vistula từ trên ngọn đồi cao. Quần thể Wawel là một trong những biểu tượng quan trọng nhất của Ba Lan, với chuỗi tường cao bao quanh khiến cho nó có dáng dấp của một thành phố trong lòng thành phố. Thời Trung cổ, các gia đình của viên chức, thợ thủ công, người phục vụ Hoàng gia đều sống trong Wawel, khu sinh hoạt đó nay là quảng trường rộng lớn phía trước nhà thờ. Nhà thờ và cung điện đều là những nhân chứng lịch sử. Nhiều tòa nhà trong quần thể Wawel đã bị phá hủy qua năm tháng nhưng hai công trình quan trọng này vẫn được bảo tồn rất tốt. Hơn 500 năm cai trị của các vị vua Ba Lan từ trên ngọn đồi này, hầu như tất cả họ đều được chôn cất trong nhà thờ tại đây. Nhà thờ hoàn thành năm 1020 và sau đó được xây dựng lại nhiều lần, các phong cách Lãng mạn, Gotic, Phục hưng, Barock đan xen nhau. Mỗi góc lại chứa đựng bí ẩn của từng thời kỳ lịch sử.
Những cảm xúc trữ tình
Krakowlà thành phố như vẫn đang thuộc về một thời điểm khác, thời mà mọi chuyện không diễn ra quá nhanh như thời đại chúng ta. Những lộng lẫy và huy hoàng nhất của quá khứ đã đi qua phố cổ, đọng lại ở đó, tươi rói sắc màu. Các đài tưởng niệm, những cụm tượng, bao tòa nhà nhìn thế mà đã qua cả mười thế kỷ. Có nhiều khi đi dạo trên phố mà bâng khuâng nghĩ mình đang ở thời vẫn thịnh hành lối hôn tay phụ nữ.
Và khi âm nhạc thanh khiết của Chopin vang lên từ đĩa nhạc Best of Chopin by Arthur Rubinstein của nghệ sĩ dương cầm Arthur Rubinstein, người ta hoàn toàn chìm vào quá vãng của hai người con Ba Lan nổi tiếng tuy sống cách nhau một thế kỷ nhưng có chung số phận tha hương. Nhất là lại đang ngồi trên góc phố cũ kỹ ở quận người Do Thái Kazimierz và hướng mắt nhìn sang mấy tủ kính phủ bụi thời gian bày bán đồ cổ, lòng người chùng xuống giữa không gian phủ đầy giai điệu trữ tình mượt mà.
Người con gái yêu kiều Helena Rubinstein củaKrakowđã từng sống những năm tháng thanh xuân thiếu nữ vào cuối thế kỷ XIX trong quận Do Thái. Sau này di cư sang Australia, bà đã mở thẩm mỹ viện đầu tiên của mình, sản xuất mỹ phẩm chinh phục phái đẹp và đã mở ra một đế chế làm đẹp mang tên mình tại Mỹ, xuất khẩu khắp nơi trên thế giới. Bà cũng là người cho ra mắt sản phẩm mascara không thấm nước đầu tiên trên thế giới. Thương hiệu cao cấp HR thuộc sở hữu của Tập đoàn L’Oréal từ năm 1988. Ngoài ngôi nhà nơi bà sinh ra trên phố Szeroka đã được tu sửa vài năm trước, còn có một khách sạn mang tên bà liền kề đó – một vài dấu hiệu ít ỏi sùng bái nữ hoàng mỹ phẩm trên quê hương.
Một thời gian dài khu Kazimierz bị bỏ hoang phế, tàn tạ cho đến khi đạo diễn Steven Spielberg tới và quay phim Bản danh sách Schindler ở đây. Từ đó Kazimierz sầm uất hẳn và trở thành điểm thời thượng của Krakow thu hút giới trẻ, dân có tiền kéo tới sống mà vẫn giữ nguyên vẹn được những giá trị cũ. Ở một vài góc phố còn sót lại những quán rượu cũ kỹ mang những cái tên cũng thật cũ kiểu như Singer (loại máy khâu rất được chuộng đầu thế kỷ XX). Các nghệ sĩ, nhà văn, nhà thơ thường chọn ngồi các quán phong vị cũ mèm ấy mà bàn luận về văn chương thế sự.
Thời gian này thì chủ đề chính bên bàn cà phê là bóng đá. Tuy Krakow không đăng cai Euro 2012 nhưng mỗi góc phố, khắp các quảng trường đều râm ran bàn về các đội tuyển, từng cầu thủ chủ chốt. Còn một số người chỉ đơn giản là ngồi đồng trong quán uống bia và chờ tới khi mặt trời lại lên mở đầu một ngày mới.
Bài Hải Quỳnh
Ảnh Nam Vinh
