Không ai trong chúng ta là miễn nhiễm với những cú lừa trên không gian mạng. Ở thời đại mà chỉ cần một cái vuốt tay, bạn có thể chuyển tiền, đặt hàng, gửi lòng tin – thì cũng chính một cái chạm màn hình ấy, bạn có thể mất trắng. Những cú lừa không còn thô sơ như ngày xưa: chúng được thiết kế chỉn chu, mượt mà, lồng vào đó cả cảm xúc và những gương mặt quen thuộc. Bạn có thể nghĩ rằng mình tỉnh táo, nhưng rồi vẫn bị cuốn vào một vở kịch quá khéo – nơi kẻ lừa đóng vai người quen, và bạn, dù là nạn nhân, lại tự nguyện bước lên sân khấu.
Tôi nhận được một tin nhắn trên Facebook từ cô bạn cũ. Khi lướt qua trang cá nhân của bạn ấy, tôi thấy những hình ảnh cuộc sống có vẻ đủ đầy: công việc ổn định, cà phê cuối tuần, những chuyến du lịch ngắn, và vài status triết lý về tự do tài chính. Bạn ấy chia sẻ rằng đang kiếm được thêm thu nhập ngoài công việc chính, tranh thủ vào những lúc rảnh rỗi mỗi ngày, và gợi ý tôi thử xem: “Có muốn kiếm tiền online không? Dễ và nhanh, mà bạn thời gian qua cũng làm để có thêm thu nhập phụ giúp gia đình!”
Tôi đọc tin nhắn ấy trong lúc đang ngồi ở quán cà phê quen, nơi chiều nào cũng đông người nhưng lặng lẽ. Không vội vã như những tin tuyển dụng trên mạng, tin nhắn của bạn ấy ngắn gọn, thậm chí có phần chân thành. Chúng tôi từng thân, rồi bẵng đi nhiều năm không trò chuyện. Giờ gặp lại trong một cái gật đầu trực tuyến, điều đầu tiên bạn ấy nhắc đến không phải chuyện cũ, mà là tiền.
Tôi hỏi lại vài điều, và được bạn ấy chia sẻ mô hình “brushing order” – một công việc mới mà bạn ấy đang làm. Cơ chế nghe có vẻ đơn giản: mỗi ngày, hệ thống giao cho bạn vài đơn hàng ảo, bạn chỉ cần nạp tiền đặt cọc để “mua” và sau đó nhận lại tiền gốc cùng hoa hồng. Càng đầu tư nhiều, càng được đặt nhiều đơn, hưởng phần trăm cao hơn. Cứ như một trò chơi bán hàng mà không cần giao hàng.
Tôi nghi ngờ. Rất nghi ngờ. Nhưng cũng như bao người khác, tôi bị cuốn vào bởi hai yếu tố: một là người giới thiệu có vẻ đáng tin, hai là kết quả ban đầu… đúng như lời hứa.
Tôi nạp thử 200 đô. Đặt 5 đơn hàng. Chưa đầy một tiếng sau, tài khoản hiện lên dòng chữ xanh: “Đơn hoàn tất – bạn nhận được $3.50”. Tôi tiếp tục thử thêm 300 đô, rồi 500 đô. Mỗi lần nạp đều đi kèm với một phần thưởng. Hệ thống trơn tru, không lỗi, không bỡ ngỡ. Mọi thứ hoạt động như một nền tảng thương mại điện tử chính thống.
Website có tên miền na ná những thương hiệu nổi tiếng: burberry.inccommodity.com, burberry.appgonign.com. Logo và giao diện được thiết kế chỉn chu. Trang cá nhân của tôi ghi rõ tên, số điện thoại, cấp độ VIP, đơn hàng đã hoàn tất. Có cả biểu đồ thống kê hiệu suất làm việc trong ngày. Tôi thấy mình như một nhân viên bán hàng trực tuyến thực thụ.
Rồi bạn ấy nói: “Muốn nhanh hơn thì nên lên VIP4 hoặc VIP5. Cần nạp thêm để đủ cấp. Khi đó, mỗi đơn có thể lời 5 đến 7 đô, thậm chí có đơn lên tới vài chục.”
Tôi do dự, nhưng rồi nạp. Ban đầu là 1.000 đô. Rồi 2.000. Rồi 5.000. Sau 6 ngày, tài khoản hiển thị hơn 12.800 đô và ghi nhận tôi đã hoàn tất 120 đơn hàng. Mỗi lần rút tiền, hệ thống báo “đang xử lý”, rồi vài tiếng sau tiền về tài khoản phụ. Tôi bắt đầu tin.
Ngày thứ 7, mọi thứ thay đổi và vở kịch đã hạ màn!
Tôi nhận được thông báo: “Chúc mừng! Bạn trúng đơn hàng đặc biệt trị giá $1.899. Sau khi hoàn tất, bạn sẽ nhận thưởng $9.50.”
Nhưng đơn hàng này cần được xử lý trước mới có thể tiếp tục làm các đơn sau. Hệ thống không cho phép bỏ qua. Tôi bị kẹt lại, giữa vòng quay chưa từng xảy ra sự cố trước đó.
Tôi báo với “customer service”, người luôn trực tuyến, rất lễ phép. Họ gửi cho tôi một tài khoản ngân hàng mang tên cá nhân tại Việt Nam. “Bạn vui lòng chuyển đúng số tiền, gửi hóa đơn và số điện thoại để xác nhận. Nếu chuyển không thành công, sẽ cấp tài khoản khác.”
Tôi chần chừ.
Rồi họ gọi lại. Một giọng nói nhỏ nhẹ, có chút gấp gáp: “Nếu bạn không chuyển trong vòng 30 phút, đơn hàng sẽ bị treo và có thể ảnh hưởng đến toàn bộ tài khoản.”
Tôi không chuyển. Tôi thấy không ổn. Nhưng ngay sau đó, tài khoản bị khóa. Số dư từ hơn mười hai nghìn đô trở thành con số tròn trĩnh: 0.00.
Tôi nhắn lại bạn ấy. Không trả lời. Tôi đăng nhập lại lần nữa. Mọi thứ vẫn còn: tên tôi, lịch sử đơn hàng, biểu đồ hoạt động… nhưng số dư chỉ còn là ký ức.
Tôi nhìn lại tất cả những gì mình đã làm: từ tin nhắn đầu tiên, những đơn hàng ảo với sản phẩm nước hoa, giày dép, son môi… tất cả là giao dịch không thật. Những khoản tiền nhỏ lẻ sinh lãi mỗi ngày kia chỉ là phần mồi. Để đến một ngày, tôi tự đặt lòng tin vào hệ thống ấy mà không cần ai dụ dỗ.
Tôi cũng nghĩ đến những cái tên từng được gửi cho tôi như người nhận chuyển khoản: TRẦN NGHĨA HÙNG (PVComBank), NGUYỄN THỊ DIỄM (PG Bank), LẠ VĂN THUỶ (PG Bank)…
Liệu họ là nạn nhân bị lợi dụng tài khoản, hay là mắt xích của một đường dây? Tôi không biết. Nhưng tôi biết chắc một điều: số tiền tôi mất là thật.
Tôi lặng người khi nhớ lại dòng giới thiệu của bạn ấy: “Việc nhẹ, thu nhập ổn, hỗ trợ được gia đình.”
Trong những ngày đầu, tôi cũng cảm thấy vậy. Nhận được tiền thật, qua những giao dịch tưởng như công bằng. Nhưng giờ nhìn lại, tôi hiểu: mọi thứ chỉ được thiết kế để dẫn tôi đến một lần nạp cuối cùng. Lần nạp mà tôi không còn rút ra được nữa.
Tôi không nói với gia đình. Không ai biết. Tôi xoá hết các tài khoản, ảnh chụp màn hình, thậm chí cắt liên lạc với người bạn cũ ấy. Nhưng vài ngày sau, tôi tình cờ đọc được một dòng chia sẻ trên một diễn đàn: “Có ai từng bị lừa kiểu ‘brushing order’ không? Mình bị mất sạch hơn 8.000 đô…”
Tôi không phải người duy nhất.
Thực tế, chỉ cần gõ từ khóa “lừa đảo brushing order” hay “việc nhẹ lương cao online” là hàng loạt bài tố cáo hiện lên. Từ những cô sinh viên mới ra trường đến những người mẹ nội trợ đang tìm thêm thu nhập, ai cũng có thể trở thành nạn nhân. Mỗi nhóm lừa đảo đều có một kịch bản được dàn dựng công phu, thay đổi giao diện, đổi tên thương hiệu, thay cả hình thức chiêu dụ, nhưng bản chất vẫn là một: đánh vào lòng tham, sự tin người và cả những khát vọng sống chính đáng nhất.
Và có thể bạn, nếu đang đọc đến đây, cũng đã từng nhận được một tin nhắn tương tự: “Có muốn kiếm tiền online không?”
Nếu có, hãy nghĩ lại. Vì đôi khi, những lời mời gọi dễ dàng nhất, lại là thứ khiến bạn trả giá đắt nhất trong đời.
