Tháng 2-2016, khi giám định tác phẩm Thân phận con người (La Condition humaine) – được họa sĩ người Bỉ René Magritte sáng tác năm 1935, chuyên gia bảo tồn tranh Alice Tavares da Silva đã phát hiện điều gì đó khác thường: có dấu vết của một bức tranh khác bên dưới bề mặt của Thân phận con người.
Công việc giám định tình trạng tranh của Tavares da Silva là thường xuyên khi tác phẩm hội họa này được mượn từ một bảo tàng ở Norfolk (Anh) để trưng bày tại Trung tâm nghệ thuật hiện đại Pompidou ở Paris trong một triển lãm lớn về René Magritte (1898-1967), một trong những tác giả lớn nhất của trào lưu Siêu thực. Triển lãm bắt đầu từ tháng 9-2016 và kéo dài đến cuối tháng 1-2017. Khi bức Thân phận con người được tháo bỏ khung, Tavares da Silva nhận thấy phần viền ngoài của nó (để căng vào giá gỗ) được tô màu không khớp với tổng thể bố cục tranh. Thế là bức tranh được chụp X quang và Tavares da Silva cùng các chuyên gia khác biết được một bí ẩn: có một phần của bức Điệu bộ vui mừng (La Pose enchantée) được Magritte vẽ năm 1927 nhưng sau đó đã biến mất, không ai còn thấy nó kể từ năm 1932. Hóa ra chính nhà danh họa đã hủy bỏ tác phẩm của mình: ông đã cắt bức Điệu bộ vui mừng thành bốn phần và vẽ chồng lên, trở thành bốn bức nhỏ trong đó có Thân phận con người.
Bức tranh bị chính tác giả hủy bỏ vẽ hai phụ nữ khỏa thân giờ chỉ còn được nhìn thấy trong ảnh chụp với hai màu đen trắng khi một vựng tập tác phẩm của Magritte được in năm 1992. Dù sau đó có thể ông đã vẽ bốn bức từ những phần được cắt ra của nó, song đến nay người ta vẫn không hiểu được vì sao họa sĩ lại làm như vậy. Trước phát hiện của Tavares da Silva, vào năm 2013 khi giám định một tác phẩm khác của Magritte là bức Chân dung (Le Portrait) để chuẩn bị cho triển lãm tranh ông tại Bảo tàng MoMA ở New York, nhóm chuyên gia của bảo tàng cũng đã tìm thấy bên dưới bức Chân dung là một phần của bức Điệu bộ vui mừng. Trước đó nữa, khi khảo sát bức Người mẫu đỏ (La Modele rouge) cũng của Magritte, hiện thuộc sưu tập của Bảo tàng Moderna ở Stockholm (Thụy Điển), các chuyên gia giám định đã phát hiện một phần khác của Điệu bộ vui mừng. Cả Chân dung và Người mẫu đỏ đều được vẽ cùng thời gian với bức Thân phận con người. Có thể khi chuẩn bị cho cuộc triển lãm tranh của ông vào năm 1936 tại Paris, Magritte đã hủy bỏ một tác phẩm ông không ưng ý để vẽ bốn bức khác nhỏ hơn. Bức thứ tư chưa được phát hiện là tác phẩm nào trong số những gì Magritte đã để lại cho đời?
- Ngã Văn
