Trung tuần tháng 5-2022, hãng Apple chính thức thông báo ngưng sản xuất sản phẩm iPod sau hơn hai thập niên đình đám. Hiện nay, trên trang apple.com đã cắt tên iPod khỏi danh sách sản phẩm của hãng. Tuy nhiên, chính doanh số bán ra hơn 450 triệu sản phẩm iPod những năm qua đã góp phần không nhỏ để đưa Apple Inc. trở thành doanh nghiệp Mỹ đầu tiên đạt giá trị vốn hóa hơn 3.000 tỷ USD hồi đầu năm 2022.
Cuối năm 1996, Steve Jobs – người đã cùng với Steve Wozniak và Ronald Wayne thành lập Công ty Apple Computer hồi năm 1976, trở về ngồi vào ghế ban lãnh đạo Apple Computer Inc, nơi ông phải rời đi hơn mười năm trước. Vào thời điểm đó, máy computer Macintosh của Apple chạy hệ điều hành riêng chưa được người tiêu dùng tin tưởng, số lượng bán ra khá khiêm tốn, chiếm thị phần rất nhỏ trong thị trường máy tính cá nhân đang phát triển mạnh.
Steve Jobs ngày trở lại
Steve Jobs trở về với sứ mệnh đưa Apple thoát khỏi cái bóng của con khủng long IBM với sản phẩm là những dòng máy PC chạy hệ điều hành Windows của hãng Microsoft. Steve Jobs là người đam mê âm nhạc, một tín đồ của The Beatles, bụi bặm, đậm chất rock. Ông muốn tạo ra sản phẩm âm nhạc hiện đại làm cầu nối nhằm đưa người tiêu dùng đến gần với máy vi tính Macintosh của Apple. Và ông đã sớm đưa ra quyết định nghiên cứu chế tạo máy nghe nhạc cá nhân kỹ thuật số.
Từ thập niên 1980, hãng Sony đã chiếm lĩnh thị trường máy nghe nhạc cá nhân với sản phẩm Walkman dùng băng cassette và sau đó vào thập niên 1990 là chiếc Discman dùng đĩa CD. Tuy nhiên cả hai sản phẩm này buộc người nghe phải mang kèm thêm các băng cassette (chứa 18 bài hát) hoặc đĩa CD (chứa 10 bài hát) để nghe. Điều này gây chút phiền hà với người sử dụng.
Đến năm 1998, hãng Diamond Multimedia (Mỹ) tung ra sản phẩm Rio PMP300 – máy nghe nhạc cá nhân kỹ thuật số khá nhỏ gọn với dung lượng hạn chế chỉ 64MB, chứa được khoảng 14 bài hát dưới dạng file nén kỹ thuật số – MP3. Vì số lượng bài hát chứa trong máy quá ít nên người sử dụng không ưa chuộng, sản phẩm không bán được rộng rãi.
Với góc nhìn sắc bén của Steve Jobs, ông nhìn thấy tiềm năng phát triển của file MP3 nên đề nghị Apple mua lại hẳn công ty chuyên viết và phát triển phần mềm MP3 để phục vụ cho các dự án trong tương lai. Và chỉ vài năm sau, Steve Jobs đã có được sản phẩm mong muốn.
Tháng 10-2001, Steve Jobs trong vai trò CEO của Apple đã cho ra mắt chiếc iPod đầu tiên chỉ lớn bằng chiếc thẻ tín dụng, nặng gần 200gr, bỏ vừa vặn trong túi quần mà có cả thư viện âm nhạc với khoảng 1.000 bài hát lưu giữ dưới dạng file MP3, bỏ xa các đối thủ khác cùng sản xuất máy nghe nhạc bỏ túi. Ở thế hệ đầu tiên, iPod khi chép nhạc phải kết nối với máy Macintosh của hãng Apple như mục tiêu ban đầu đề ra: kích thích người mê nhạc dùng iPod sẽ tiến tới việc mua máy Mac.
Ngay khi vừa ra đời, iPod đã được những người yêu nhạc đón nhận mạnh mẽ. Nhìn thấy tiềm năng của sản phẩm nên ở những phiên bản sau, Apple sản xuất iPod tương thích với người dùng Windows thông qua phần mềm MusicMatch Jukebox. Đến lúc này iPod phổ biến rộng rãi khắp thế giới giúp Apple đạt luôn hai mục tiêu kinh doanh: doanh số máy Mac tăng trưởng và sản phẩm mới hút khách.
Dần dần, trên khắp đường phố nước Mỹ đã xuất hiện hình ảnh những thanh niên tai đeo tai nghe, chân mang giày thể thao, túi quần jean dắt hờ lấp ló chiếc iPod, vừa đi vừa lúc lắc đầu. IPod đã mang đến cho những người yêu nhạc một cách nghe nhạc mới, mọi lúc mọi nơi, thuận tiện. IPod trở thành biểu tượng ở đầu thiên niên kỷ mới, món đồ mơ ước của số đông giới trẻ. Thậm chí có những bạn trẻ nghĩ phải sở hữu chiếc iPod để chứng tỏ là dân sành điệu, đến nỗi có nhà xã hội học cho rằng trào lưu này đã tạo ra thế hệ mới – thế hệ iPod.
iPod touch, song sinh của iPhone
Trong khi tiếp tục phát triển những sản phẩm đã có là máy Mac và iPod, Apple âm thầm nghiên cứu sản phẩm công nghệ mới, khác biệt hẳn với các sản phẩm đang có trên thị trường.
Ngày 9-1-2007, chiếc iPhone phiên bản gốc được Steve Jobs giới thiệu ở hội chợ hàng công nghệ cao tổ chức tại thành phố San Francisco, California, Hoa Kỳ. Đến ngày 29-6-2007, iPhone 2G chính thức phát hành ra công chúng tạo nên cơn địa chấn trong giới sản xuất điện thoại. Và chỉ hơn hai tháng sau, cũng tại San Francisco, ngày 5-9-2007, Apple đã giới thiệu máy nghe nhạc iPod touch.
Steve Jobs cho biết: “iPod touch là một chiếc iPod mang tính bước ngoặt, mở ra một thế hệ tính năng hoàn toàn mới dựa trên giao diện cảm ứng đa điểm mang tính cách mạng và mạng không dây Wi-Fi tích hợp sẵn”. Trong quá trình phát triển iPod, Apple đã nghĩ đến chiếc điện thoại thông minh thêm nhiều chức năng. Nên iPhone 2G và iPod touch có vẻ bên ngoài giống hệt nhau như anh em song sinh. iPhone là điện thoại dễ dàng kết nối internet và nghe nhạc giải trí, còn iPod touch là máy nghe nhạc thế hệ mới.
Ở giai đoạn đầu, iPod và iPhone phát triển song song. iPod phát triển 4 dòng máy với đặc điểm riêng: iPod shuffle với 5 sắc màu tươi vui, iPod classic chứa tới 40.000 bài hát, iPod nano với khả năng phát lại video và iPod touch đột phá với màn hình rộng cảm ứng đa điểm. iPhone liên tục phát triển theo từng năm, người tiêu dùng luôn dõi theo, chờ đợi iPhone mới với những khám phá mới.
Gần thập kỷ qua, công nghệ internet phát triển thần tốc với đường truyền băng thông rộng tốc độ cao tạo nên xu hướng nghe nhạc mới – nghe nhạc online. Ban đầu, nhạc online chất lượng kém không thể so với iPod. Nhưng càng về sau, với sự xuất hiện các nhà cung cấp dịch vụ nghe nhạc trực tuyến Apple Music, Spotify thì chất lượng nhạc online ngày càng cao và hơn nữa, người yêu nhạc dễ dàng tiếp cận những sản phẩm âm nhạc mới. Cho nên, việc Apple ngưng sản xuất iPod, dồn sức để phát triển iPhone và các sản phẩm khác là điều tất yếu. Với Apple, kỷ nguyên iPod đã khép lại, kỷ nguyên iPhone đang tiếp diễn và người khổng lồ đứng sau ghi dấu ấn trong hai kỷ nguyên này chính là Steve Jobs.
***
Cầm trên tay chiếc iPod classic 60GB mua hồi 2011 sau vài ba lần đổi máy, tôi miên man nhớ lại những tháng ngày còn tất bật mưu sinh. Thuở ấy internet chưa phủ sóng nhiều, iPod là người bạn đồng hành, luôn mang theo bên mình. Buổi café giải lao gắn tai nghe tìm chút yên bình, sau bữa trưa tìm góc phòng họp nghỉ lưng vừa nghe nhạc vừa thiu thiu ngủ, café chiều xem vài video music thư giãn trước khi vào dạy lớp tối.
Những lần đi công tác xa, iPod là người bạn đồng sàng thỏ thẻ với tôi trong đêm vắng lạnh. Giờ iPod bị chính cha đẻ khai tử. Nhưng với tôi, iPod không chết. Lâu lâu tôi vẫn mang iPod ra kiểm tra pin, nghe lại vài bản nhạc xưa như một cách thăm hỏi người bạn cũ.
iPod lui vào bóng tối như nhiều món đồ khác khi không còn nhiều hữu dụng trong bối cảnh xã hội đổi thay. Nhưng iPod có thể sẽ trở lại trong tương lai như trường hợp của máy quay đĩa pickup, máy cassette, máy quay băng magnetic, sau bốn năm thập kỷ vắng bóng giờ được nhiều người săn lùng. Người yêu nhạc luôn có lý lẽ riêng khi chọn máy nghe nhạc cho mình.
