Hiện nay có rất nhiều các trung tâm, bệnh viện đang mở ra các gói tầm soát ung thư, trong đó người ta quan tâm nhất là vấn đề thử máu để tìm marker ung thư, thường được gọi là tumor marker, là những dấu ấn chất chỉ điểm của ung thư.
Trên thực tế, tumor marker hay chất chỉ điểm ung thư là những chuyển hóa được tạo ra bởi các tế bào ung thư và những tế bào khác có liên quan đặc biệt đến sự hiện diện của các tế bào ung thư. Những chất chỉ điểm ung thư này được tìm thấy trong dịch cơ thể, ở mô hoặc ở trên bề mặt của các bướu và khi ta tầm soát sẽ thường lấy dịch ở cơ thể là máu.
Những chất chỉ điểm ung thư không phải là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán bị ung thư, nó chỉ là yếu tố giúp gợi ý cho chúng ta nghĩ tới bệnh ung thư. Bệnh nhân cần có các xét nghiệm lâm sàng khác, chẳng hạn như nội soi, CTscan, MRI, chụp PET/CT, thậm chí có những kết quả sinh thiết còn nghi ngờ thì những dấu ấn chỉ điểm ung thư sẽ giúp cho chúng ta tăng thêm những chẩn đoán xác định dương tính với bệnh ung thư.
– Tầm soát ung thư: PSA (ung thư tuyến tiền liệt), AFP (…)
– Phát hiện sớm ung thư (PSA, AFP…)
– Chẩn đoán ung thư (CA125, AFP…)
– Đánh giá giai đoạn (AFP, β-HCG, LDH…)
– Xác định tiên lượng 1 vài loại ung thư vú (HER2, Ki-67…)
– Xác định hiệu quả của điều trị (CEA, CA125…)
– Phát hiện tái phát (PSA, CEA, CA125…)
– Đánh giá đáp ứng của điều trị
– Theo dõi bệnh nhân ung thư (TG-Thyroglobulin…)
Tóm lại, những tumor marker người ta có thể tầm soát, vừa phát hiện sớm, vừa chẩn đoán, đánh giá giai đoạn, là một chuỗi, gồm những yếu tố để giúp các xét nghiệm, đánh giá khác về lâm sàng thêm phần chắc chắn hơn.
Tumor marker vẫn có những âm tính giả dựa vào các yếu tố như chất lượng mẫu thử, chất lượng phòng xét nghiệm và xét nghiệm không đúng đối với tumor marker phù hợp. Đây là những yếu tố có thể gây ra hiện tượng âm tính giả.
Trong quá trình công tác, một số bệnh nhân nữ đến với chúng tôi, trước đó được đi làm xét nghiệm marker ung thư, có xét nghiệm cả PSA (marker ung thư tiền liệt tuyến); và một số bệnh nhân nam lại đi thử một số yếu tố như CA 125, CA 15.3 là những xét nghiệm cho ung thư cổ tử cung. Theo tôi, các trung tâm xét nghiệm không nên quá máy móc như vậy.
Chỉ số tumor marker tăng không chỉ trong các bệnh lý về ung thư mà còn có thể tăng trên một số bệnh lý lành tính khác. Do đó, không nên quá lo lắng về vấn đề này, mà hãy bình tĩnh đi đến các bệnh viện chuyên khoa về ung thư để được tư vấn và chẩn đoán làm sao để phù hợp hơn.
