Là một trận địa quan trọng trong trận thủy chiến Bạch Đằng năm 1288, khu vực Tràng Kênh trước đây có rất nhiều tòa đền miếu nguy nga thờ Đức Thánh Trần Hưng Đạo và các tướng lĩnh của ông như: đền Trần Quốc Bảo, miếu ông Lủi – người giao liên dũng cảm, miếu Tây Giang – Phạm Hữu Điều, miếu Đông Giang Hầu – Vũ Nạp, miếu thờ công chúa Lê và công chúa Nụ, chùa Đông Trúc, chùa Tây Trúc… Tiếc rằng, vào thế kỷ XV, quân Minh đã cho phá hủy hầu hết các công trình kiến trúc nghệ thuật, tín ngưỡng tâm linh.
Ngày nay, nơi đây chỉ còn lại một số công trình đã qua tu sửa, phục hồi như đền thờ Hưng Đạo Vương, đền thờ đức vua Lê Đại Hành, đền thờ Ngô Quyền Vương và Tràng Kênh Trúc Lâm. Những kiến trúc này đều cổ kính và thu hút khá đông du khách, đặc biệt là vào dịp du xuân đầu năm mới. Để ngoạn cảnh, du khách có thể vào thăm hang Vua. Hang cao 18m, rộng 10m với nhiều ngóc ngách, có cả suối nước quanh năm trong mát. Dân gian gọi là hang Vua vì tương truyền rằng vua Hùng thứ 18 đã lập cung ở đây. Đền thờ vua Hùng được đặt ở chính giữa hang, tượng vua được tạc bằng đá, trông rất sinh động.
Muốn ngắm nhìn toàn cảnh Tràng Kênh và dòng sông Bạch Đằng, du khách thường lên núi U Bò. Tương truyền đây là nơi Trần Hưng Đạo đã đứng để chỉ huy trận thủy chiến chống quân xâm lược Nguyên – Mông. Lên đến đỉnh núi, ngắm nhìn sông núi tĩnh lặng, trời nước mênh mang, ôn lại những câu chuyện lịch sử và truyền thuyết, ai nấy chợt cảm thấy cảnh sắc nơi đây thật cuốn hút, đậm màu huyền thoại. Không chỉ có thế, quanh Tràng Kênh còn nhiều hang động kỳ thú ít người lui tới. Theo các nhà nghiên cứu, Tràng Kênh là một di chỉ khảo cổ học, một công xưởng chế tác đồ trang sức bằng đá lớn nhất vùng Đông Bắc Việt Nam, có niên đại cách nay gần 4.000 năm. Từ buổi khai sơn phá thạch, tạo dựng cuộc sống, người Tràng Kênh với bàn tay khéo léo đã chế tác ra những đồ trang sức bằng đá tinh xảo với những vòng tay, hoa tai, chuỗi hạt đa dạng, phong phú, đầy màu sắc. Các sản phẩm này không chỉ được trao đổi ở trong vùng, mà còn vượt biển tới các nước Đông Bắc Á và Đông Nam Á.
Ngày xưa, bao quanh Tràng Kênh còn là những ngôi làng cổ mang vẻ đẹp ruộng đồng Bắc bộ. Làng cau Cao Nhân, làng hoa Đằng Hải… từng một thời đi vào thơ ca địa phương. Ngày nay, nhiều vẻ đẹp đã mai một gần hết, chỉ còn lại chút ít dấu vết cho những ai muốn đi tìm hình ảnh làng quê Hải Phòng xưa.
Kim Phú
