Trong phần lớn thời gian của sáu tháng đầu năm, mức tăng của tỷ giá trung tâm cao hơn so với mức tăng của tỷ giá giao dịch tại các ngân hàng. Tuy nhiên, trong thời điểm nửa cuối tháng 6, tỷ giá giao dịch tại các ngân hàng thương mại (NHTM) đã có mức biến động khá mạnh, đẩy mức tăng của tỷ giá trong sáu tháng đầu năm lên 1,4%.
Trong khi đó, đà tăng của tỷ giá trung tâm trong thời điểm cuối tháng 6 thấp hơn đáng kể khiến mức tăng của tỷ giá trung tâm trong sáu tháng đầu năm chỉ là 1% – thấp hơn mức tăng của tỷ giá giao dịch tại các NHTM.
Việc tỷ giá trung tâm được ngân hàng nhà nước (NHNN) liên tục điều chỉnh trong hai quý đầu năm xuất phát từ nguyên nhân chính, khách quan là đồng USD mạnh lên trên thị trường thế giới. Kể từ giữa tháng 4 đến nay, đồng USD có xu hướng mạnh lên rõ nét trước sự hồi phục của kinh tế Mỹ và chính sách tăng lãi suất của FED. Chỉ số USD Index đã tăng từ mức thấp nhất 88,2 điểm lên mức 94,5 điểm trong phiên ngày 29-6 (tương đương mức tăng 7,1%), còn so với thời điểm đầu năm thì USD Index vào thời điểm cuối quý II đã tăng 2,4%.
Theo Công ty chứng khoán Bảo Việt, việc tăng tỷ giá trung tâm của NHNN là hợp lý khi thuận theo xu hướng khách quan của thế giới, tuy nhiên so sánh tương quan thì mức tăng của tỷ giá trung tâm trong nước (1%) vẫn thấp hơn so với mức tăng của USD Index (2,4%) trên thị trường thế giới.
Điều này là dễ hiểu khi VND hiện được điều hành theo cơ chế tỷ giá trung tâm, tức gắn với rổ tiền tệ gồm tám đồng tiền chứ không chỉ duy nhất là đồng USD và được NHNN công bố. Trong số tám đồng tiền trong rổ tham chiếu tỷ giá trung tâm thì trong hai quý đầu năm, VND giảm giá so với hai đồng tiền là USD (-1%); JPY (-3,3%) và lên giá so với sáu đồng tiền còn lại là EUR (-2,7%); SGD (-1,2%); THB (-1,7%); TWD (-1,2%); KRW (-2,9%); CNY (-0,7%). Thêm vào đó, cơ chế điều hành tỷ giá của NHNN vẫn là linh hoạt có kiểm soát chứ không phải hoàn toàn thả nổi. Ngoài ra, việc chủ động điều tiết giảm giá VND của NHNN cũng góp phần đảm bảo lợi thế cạnh tranh của hàng xuất khẩu Việt Nam (khi đồng bản tệ của nhiều nước có mặt hàng xuất khẩu cạnh tranh với Việt Nam cũng suy yếu so với đồng USD).
Trong khoảng thời gian cuối tháng 6, đợt tăng khá mạnh của tỷ giá giao dịch tại các NHTM cũng như trên thị trường tự do chủ yếu xuất phát từ nhân tố khách quan là biến động giảm giá mạnh của các đồng tiền khác trong khu vực so với USD như: đồng baht của Thái Lan (-3%), rupiah của Indonesia (-7%), peso của Philippines (-7,3%), rupee của Ấn Độ (-8%), won của Hàn Quốc (-5,6%) và đặc biệt là Trung Quốc (-3,2%). Điều này phần nào mang đến sức ép cho NHNN phải giảm giá VND để đảm bảo năng lực cạnh tranh cho hàng xuất khẩu.
Tuy vậy, cũng theo Công ty chứng khoán Bảo Việt, khả năng VND bị giảm giá mạnh trong sáu tháng cuối năm là không quá lớn bởi hai lý do. Thứ nhất, ưu tiên hàng đầu của Chính phủ hiện nay là ổn định kinh tế vĩ mô và quản trị các cú sốc. Ưu tiên này thậm chí còn cao hơn cả mục tiêu hỗ trợ cho hàng xuất khẩu. Nếu phá giá mạnh VND sẽ ảnh hưởng rất lớn đến giá trị VND (đi ngược lại với định hướng của NHNN trong ba năm qua). Thêm vào đó, rủi ro lạm phát đang tăng lên khá cao, nếu giảm giá mạnh VND sẽ càng khiến lạm phát tăng mạnh. Thứ hai, trên thị trường thế giới, đồng nhân dân tệ (NDT) nhiều khả năng khó giảm giá sâu thêm.
Ngưỡng hỗ trợ 6,7 NDT đổi 1 USD đang được coi là một ngưỡng hỗ trợ kỹ thuật và tâm lý vô cùng quan trọng. Nhiều khả năng nếu đồng NDT giảm xuống mức này, chính phủ Trung Quốc sẽ có động thái can thiệp. Tỷ giá USD/NDT vào thời điểm đầu tháng 7 dao động quanh mức 6,69 – tức đã rất sát mốc giá hỗ trợ trên. Bên cạnh đó, người đứng đầu ngân hàng Trung ương Trung Quốc cũng khẳng định Trung Quốc sẽ không sử dụng đồng NDT như là một vũ khí để đối phó với vấn đề xung đột thương mại với Mỹ. Việc giảm giá mạnh NDT có thể gây ra làn sóng rút vốn ra khỏi nước này mạnh hơn và khiến Trung Quốc bị Mỹ cáo buộc thao túng tiền tệ.
Do đó, khả năng cao là Trung Quốc sẽ có động thái can thiệp để NDT không tiếp tục giảm giá mạnh nữa.
Với rủi ro đà giảm tiếp của NDT không quá nhiều trong thời gian tới, sức ép giảm giá VND nhiều khả năng sẽ sớm được giải tỏa. Ngoài ra, với quỹ dự trữ ngoại hối tăng cao kể từ đầu năm, NHNN có đủ công cụ để can thiệp bình ổn thị trường bằng cách bán ra USD với giá thấp. Bằng chứng là trong những ngày đầu tháng 7, Sở giao dịch NHNN đã hạ mạnh giá bán ra USD, chỉ còn 23.050 VND/USD, tức giảm 244 đồng, tương đương 1% so với mức giá chốt cuối tháng 6. Về tổng thể, tỷ giá sẽ được ưu tiên giữ ổn định từ giờ cho tới cuối năm. Theo nhiều dự báo, mức mất giá nhiều nhất có thể chỉ 3%, còn trong kịch bản trung bình chỉ quanh mức 2%.
