Trong một lần đi ăn gần đây, tôi để ý thấy mỗi người bạn Việt Nam của tôi có một cách ăn phở khác nhau. Điều này khiến tôi suy nghĩ về một số khác biệt giữa người phương Tây và người Việt trong việc thể hiện bản thân qua cách ăn. Người phương Tây thường cho rằng người châu Á hầu hết giống nhau, từ dáng vẻ bề ngoài đến cách ăn uống… Nhìn thoáng qua thì có vẻ đúng như vậy, nhưng khi tiếp xúc sâu hơn, bạn sẽ thấy họ rất đa dạng và đặc biệt là có khẩu vị riêng rất khác biệt nhau.
Trên bàn ăn của người phương Tây có rất ít gia vị để lựa chọn. Muối và tiêu phổ biến cho hầu hết các món. Bạn có rất ít gia vị khác để thêm vào món ăn của mình. Ở Việt Nam, sự kết hợp các loại gia vị đa dạng hơn rất nhiều. Ví dụ, ở quán phở gần chỗ tôi ở và trong hầu hết các quán phở tôi từng ăn ở Việt Nam luôn có rất nhiều thứ gia vị bổ sung trên bàn để thực khách lựa chọn. Bát phở của người này có thể có vị hoàn toàn không giống với bát của người khác. Có người thích tương đen, tương ớt, chanh. Có người thích ớt cắt lát và hành tây thái mỏng với giấm. Thịt bò có thể ở trong bát phở hoặc lấy ra bát khác để chấm gia vị. Rau thì mỗi nơi mỗi khác. Ở Hà Nội người ta không có rau thêm, nhưng ở Đà Lạt và TP.HCM đĩa rau lại rất nhiều. Quán phở cũng đưa ra nhiều lựa chọn như phở tái, phở chín, phở gầu gân, phở bò, phở gà,… Cùng là món phở nhưng hóa ra bát phở của mỗi người mỗi kiểu. Thậm chí có lẽ là không có hai người thưởng thức hai tô phở có vị giống nhau.
Theo tôi khả năng thể hiện cái riêng qua lĩnh vực ăn uống chính là sự sáng tạo và cơ hội để mỗi người tạo nên bản sắc của mình. Riêng về khẩu vị món ăn, người phương Tây có vẻ ít sáng tạo và kém cá tính hơn người châu Á. Họ có quá ít lựa chọn trong lĩnh vực ẩm thực để tạo ra vị cho riêng mình. Trong các nhà hàng phương Tây, món ăn được nhà bếp gia giảm cho vừa. Họ không mong muốn thực khách chủ động thay đổi vị của món. Trên thực tế, thỉnh thoảng người đầu bếp còn cảm thấy bị xúc phạm nếu có ai muốn thêm gia vị hoặc yêu cầu một thứ gia vị khác vốn không dành cho món ăn đó. Nhưng cũng vì vậy mà tôi cảm thấy cách ăn của người phương Tây không thú vị như cách ăn của người Việt. Hy vọng là với sự giao lưu văn hóa phổ biến hiện nay, người phương Tây sẽ có chút ảnh hưởng từ nền ẩm thực châu Á để nhận thấy rằng các món ăn nên được cá nhân hóa và đa dạng hơn.
Lê Tâm dịch
