Có người bạn tập gym kể, mỗi ngày ảnh “uống” không dưới ba muỗng whey, thêm vài miếng ức gà khô khốc. Ăn thì ăn, nhưng mặt mũi lúc nào cũng nổi mụn, bụng thì ì ạch. Nghe kể, tôi chợt nghĩ: hình như bây giờ người ta sợ thiếu đạm hơn sợ thiếu tiền. Nhưng chuyện gì cũng có giới hạn, kể cả chuyện nạp đạm.
Khoa học từ lâu đã xác nhận: protein rất quan trọng – nuôi cơ bắp, tạo men, làm hormone… Nhưng ăn quá mức, cơ thể sẽ báo động theo nhiều cách rất đời thường.
Bụng ì ạch – tín hiệu đầu tiên
Dạ dày và ruột vốn không biết nói, nhưng nó có cách để “cằn nhằn”. Khi ta dồn vào quá nhiều thịt đỏ, bột whey hay lòng trắng trứng, ruột phải hoạt động hết công suất để cắt protein thành acid amin. Thừa mứa thì chỗ chưa kịp tiêu sẽ lên men, gây đầy hơi, ợ chua, thậm chí tiêu chảy. Ngược lại, ai theo chế độ low-carb, bỏ tinh bột, ăn toàn đạm thì ruột lại dễ bị táo bón vì thiếu chất xơ. Cái bụng vốn hiền lành, nhưng gặp cảnh này là kêu la trước tiên.
Cân nặng chẳng giảm, thậm chí tăng
Người ta tin rằng ăn nhiều đạm sẽ gọn dáng, vì đạm giúp no lâu. Nhưng cơ thể vốn tính toán chặt chẽ: năng lượng dư ra, bất kể từ cơm hay thịt, đều gửi thẳng vào kho dự trữ – tức là mỡ bụng. Một miếng steak dày cộm có khi còn nhiều calo hơn một ổ bánh ngọt. Đạm không phải “tấm vé miễn phí” để ăn vô tội vạ mà khỏi lo tăng cân. Không ít anh chàng tưởng sẽ có bụng sáu múi, cuối cùng lại có bụng một múi – to tròn.
Thận gồng gánh ca đêm
Đạm vào, gan xử lý, rồi thận phải lọc và thải ure – sản phẩm phụ của quá trình chuyển hóa. Ăn nhiều đạm tức là bắt thận làm ca đêm liên tục. Với người khỏe mạnh, có thể chưa sao. Nhưng ai có bệnh thận tiềm ẩn, hoặc chưa biết mình có bệnh, thì đây là con dao hai lưỡi. Khoa học chưa kết luận rằng ăn giàu đạm gây suy thận ở người bình thường, nhưng thử hỏi: ép thận làm việc gấp đôi mỗi ngày, liệu có ai chịu nổi?
Cơn khát kỳ lạ
Một trong những tín hiệu rõ rệt của việc ăn quá nhiều đạm là khát nước liên tục. Đơn giản, để đào thải ure, cơ thể cần thêm nước. Vậy nên có người chuyển sang chế độ high-protein, bỗng thấy ngày nào cũng uống gấp đôi lượng nước thường lệ. Không uống đủ, nguy cơ sỏi thận tăng cao. Cơn khát, xét cho cùng, chỉ là cách cơ thể nhắc nhở: “Tôi đang quá tải rồi”.
Hơi thở có mùi sơn móng tay
Ai ăn kiểu keto – ít tinh bột, nhiều đạm và mỡ – đều biết “tác dụng phụ” này. Khi thiếu carb, cơ thể phải đốt mỡ để lấy năng lượng, sinh ra ketone. Trong đó, acetone chính là thủ phạm làm hơi thở có mùi hắc, giống dung dịch tẩy sơn móng tay. Không gây nguy hiểm, nhưng đi làm hay đi hẹn hò mà hơi thở cứ “tỏa sáng” như thế, thử hỏi còn ai dám lại gần?
Xương lặng lẽ “chịu đòn”
Nhiều nghiên cứu cho thấy ăn quá nhiều đạm động vật có thể khiến cơ thể mất canxi qua đường tiểu. Lâu ngày, xương mất khoáng, giòn hơn. Tuy chưa có kết luận dứt khoát, nhưng cũng là lời nhắc cho người mê thịt nướng. Bổ sung thêm rau xanh, sữa hoặc cá nhỏ ăn cả xương sẽ cân bằng. Sức mạnh đâu chỉ nằm ở bắp tay nổi gân, mà còn nằm ở bộ xương không dễ gãy.
Da nổi loạn – mụn nhọt kéo đến
Không ít người uống whey, ăn nhiều sữa rồi thắc mắc: “Sao tập mãi không đẹp trai hơn, chỉ thấy mụn nhiều hơn?”. Một số nghiên cứu cho rằng sản phẩm từ sữa, nhất là whey, có thể liên quan đến việc kích thích tuyến bã nhờn, làm da nhờn và nổi mụn. Da mặt bỗng biến thành “sân bóng” cũng là một cách cơ thể bảo ta: giảm bớt đạm đi thôi.
Bao nhiêu là vừa?
Theo khuyến nghị, người trưởng thành cần khoảng 0,8 gram protein cho mỗi ký cân nặng mỗi ngày. Người nặng 60 kg chỉ cần khoảng 48 g – tương đương hai miếng ức gà vừa vừa. Ai vận động nhiều, tập luyện thể lực thì mức này có thể tăng lên 1,2 – 2 g/kg. Nhưng vượt quá nhiều lần con số ấy, cơ thể không kịp dùng, chỉ thêm gánh nặng.
Đạm quan trọng, nhưng không phải thần dược. Cơ thể cần sự cân bằng: có đạm, có rau, có tinh bột, có trái cây. Những tín hiệu như bụng ì ạch, cơn khát, mùi hơi thở, mụn nhọt… đều là ngôn ngữ riêng của cơ thể. Vấn đề là ta có chịu lắng nghe không.
Ăn đủ thì khỏe, ăn dư thì thành con nợ của chính mình. Cơ thể không biết đùa đâu.
