Dấu phẩy (,), dấu câu được sử dụng trong văn bản viết, tuy rất nhỏ nhưng không hề nhỏ, khi dùng sai có thể gây thiệt hại khôn lường như một số trường hợp tranh cãi dưới đây.
Dấu phẩy đi vào lịch sử nhân loại từ bao giờ?
Theo En.wikipedia.org, dấu phẩy, ký hiệu (,), là dấu câu được sử dụng để ngắt quãng câu hoặc để thêm một ý khác vào trong câu hoặc dùng để phân tách các yếu tố trong một danh sách. Dấu đặt trước số lẻ trong số thập phân hoặc đặt ở trên và bên phải một chữ dùng làm ký hiệu toán học để phân biệt nó với kí hiệu không có dấu… Và đôi khi ở từng ngôn ngữ, dấu phẩy được sử dụng theo những cách riêng, không đồng nhất.
Vào thế kỷ thứ 3 TCN, Aristophanes ở Byzance đã phát minh ra một hệ thống các dấu chấm duy nhất phân biệt các câu tách rời và chỉ ra lượng hơi thở cần thiết để hoàn thành mỗi đoạn văn khi đọc to. Các độ dài khác nhau được biểu thị bằng một dấu chấm ở cuối, giữa hoặc trên cùng của dòng.
Đối với một đoạn văn ngắn, một dấu chấm đã được đặt giữa dòng (o). Đây là nguồn gốc của khái niệm về một dấu phẩy, mặc dù tên của nó đã được sử dụng cho dấu câu thay vì đoạn văn mà nó phân tích. Dấu phẩy được sử dụng ngày nay là dấu gạch chéo hoặc virgula suspensiva (/), được sử dụng từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 17 để biểu hiện sự tạm dừng. Dấu phẩy hiện đại lần đầu tiên được Aldus Manutius sử dụng.
Những tranh cãi và thiệt hại chỉ vì dấu phẩy
Vì dấu phẩy phải hủy bỏ hủy hợp đồng và tốn thêm 1 triệu USD kiện tụng
Một ví dụ khá điển hình về cách sử dụng dấu phẩy không chính xác gây thiệt hại về kinh tế. Chuyện xảy ra năm 2006 giữa hai công ty của Canada: công ty cáp Rogers Communications ở Toronto và công ty điện thoại Bell Aliant. Cả hai đối mặt với một vụ tranh chấp dẫn đến hủy bỏ một hợp đồng giá trị hàng chục triệu đô la. Hãng Bell Aliant viện lý do một dấu phẩy đặt không đúng chỗ, khiến ý nghĩa hợp đồng mơ hồ về nghĩa vụ và cuối cùng khiến họ chấm dứt hợp đồng với Rogers Communications.
Hợp đồng có đoạn: “Thỏa thuận này có hiệu lực kể từ ngày ký và sẽ tiếp tục có hiệu lực trong thời hạn năm (5) năm kể từ ngày thực hiện, và sau đó, là 5 năm (5) tiếp theo, trừ khi và được chấm dứt trước một năm nếu có thông báo trước bằng văn bản của một trong hai bên” (nguyên văn tiếng Anh: “This agreement shall be effective from the date it is made and shall continue in force for a period of five (5) years from the date it is made, and thereafter for successive five (5) year terms, unless and until terminated by one year prior notice in writing by either party”).
Rogers Communications cho rằng hợp đồng chỉ có thể bị hủy bỏ trước giai đoạn 5 năm cuối cùng được bắt đầu, còn Bell Aliant thì tuyên bố dấu phẩy giữa 5 năm (5) tiếp theo, trừ khi (“terms” and “unless”) cho phép họ có thể hủy bỏ hợp đồng bất cứ lúc nào. Trọng tài đứng về phía Bell Aliant, xử cho phép hủy hợp đồng. Cuộc tranh cãi về dấu phẩy khiến Rogers Communications tốn một triệu đô la Canada để theo đuổi kiện tụng.
- Xem thêm: Chuyện lạ đó đây
Phục hồi dấu chấm phẩy trong tác phẩm Ulysses hết 300.000 USD
James Joyce (1882-1941) là nhà văn, nhà thơ Ireland được đánh giá là một trong những nhà văn có ảnh hưởng nhất thế kỷ 20, nổi tiếng với tiểu thuyết Ulysses (1922). Ulysses là tiểu thuyết gồm 3 phần được xuất bản lần đầu năm 1922. Với ẩn dụ về sử thi Odysseus, thủ pháp dòng ý thức và nội dung của Ulysses được nén chặt bằng những sự kiện miên man trôi theo suy tưởng của các nhân vật diễn ra chỉ trong một thời điểm duy nhất, ngày 16.6.1904, tác phẩm được tạp chí Time bình chọn là một trong những kiệt tác văn chương thế giới của thế kỷ 20.
Ulysses thể hiện sự nỗ lực cao độ để chiếm lĩnh và tái hiện toàn bộ cuộc sống trong một khung thời gian đặc biệt, đó là ngày 16.6.1904, một ngày bình thường như bao ngày khác với bình minh, ánh nắng mặt trời, hoàng hôn, ánh trăng, tiếng chuông nhà thờ điểm giọt thời gian. Với địa danh chính là vịnh Dublin cùng đường phố, nhà ở, cửa hàng, tòa soạn báo, quán rượu, bệnh viện, nhà chứa, trường học, thư viện, bãi cát, bờ biển, dòng sông, cây cầu…
Các nhân vật lang thang phiêu bạt là những ẩn dụ giễu nhại hình tượng nhân vật Ulysse, và một khu vịnh nhỏ hẹp nơi các nhân vật sự kiện dồn nén được đặt trong đối trọng với không gian rộng lớn mà sử thi Odysseus của Homer từng miêu tả. Bằng thủ pháp dòng ý thức, James Joyce đã thành công trong việc tái hiện từ ngoại cảnh, âm thanh, mùi vị của Dublin cho đến những kỷ niệm, quá khứ, hồi tưởng và cảm xúc, khát vọng, tâm tư của con người trong thế giới hiện đại, khiến tác phẩm trở thành một cột mốc trong hành trình tiểu thuyết thời hiện đại.
Mặc dù được bình chọn Top 100 tiểu thuyết vĩ đại nhất thế kỷ XX, nhưng Ulysses cũng là cuốn tiểu thuyết có nhiều dấu ấn kỳ lạ. Đặc biệt là 69 trang cuối cùng, người đọc thực sự khó hiểu vì các dấu chấm câu. Cách viết của James Joyce trong những trang cuối cùng, mang một phong cách chẳng giống ai. Ông chỉ sử dụng 8 câu mà không có dấu chấm. Khi các ấn bản của Ulysses được xuất bản, các dấu chấm câu thường được người đời thêm, chèn vào bản thảo viết tay của ông. Trong số này có một ấn bản, với hàng trăm dấu phẩy được thêm vào. Về sau, để đảm bảo tính nguyên bản, giới học giả đã phải chỉnh sửa khoảng 5.000 dấu phẩy không chính xác với chi phí lên tới 300.000 USD (tương đương 6,9 tỷ VNĐ theo thời giá hiện nay).
Bản di chúc gia đình gây rắc rối chỉ vì dấu phẩy
Di chúc thường là một giấy tờ hợp pháp thể hiện nguyện vọng, mong muốn của một người về cách phân chia tài sản có được sau khi chết. Trong di chúc, cá nhân hoặc nhóm người được chỉ định là người thực thi, quản lý tài sản cho đến khi được phân chia hết đúng theo di chúc.
Tuy nhiên, việc lập và thực thi di chúc cũng còn nhiều vấn đề cần bàn. Một trong những vấn đề liên quan khi lập di chúc là ngữ pháp, và thực tế đã có những vụ kiện liên quan đến vấn đề này. Đó là trường hợp Benjamin Areson người Mỹ qua đời năm 1841 đã để lại di chúc cho vợ và 5 đứa con. Bản di chúc của Areson đã gây ra một vụ kiện tụng bất phân thắng bại tại tòa án New York Court of Errors, tiền thân của Tòa án phúc thẩm New York ngày nay.
Trong bản di chúc, Benjamin Areson có một đoạn viết: “Tôi cho và để lại cho vợ yêu dấu của tôi, Mary, tất cả bất động sản của tôi, một đồng hồ, và lãi suất 500 trăm đô la trong suốt cuộc đời của cô ấy” (Nguyên văn tiếng Anh: “I give and bequeath unto my beloved wife, Mary, all my real estate, one clock, and the interest of five hundred dollars during her lifetime”).
Việc sử dụng dấu phẩy nối tiếp đã phát sinh ra câu hỏi không cần thiết: cụm từ “trong suốt cuộc đời của cô ấy” chỉ đề cập đến số tiền thừa kế 500 USD hay toàn bộ danh mục của cải? Câu hỏi nhanh chóng trở nên phức tạp khi bà Mary qua đời vào năm sau. Nhiều tòa án và các thẩm phán khác nhau không đồng tình về ý nguyện cũng như cách viết di chúc của Benjamin do cách sử dụng ngôn từ, đặc biệt là dấu phẩy.
- Xem thêm: Những nghề nghiệp kỳ quặc nhất
Tranh chấp làm thêm giờ chỉ vì dấu phẩy
Một cuộc tranh cãi tài chính khác diễn ra vô cùng gây cấn tại bang Maine (Mỹ) năm 2014 chỉ vì dấu phẩy. Chuyện xảy ra khi 3 tài xế xe tải chở sữa kiện lại chủ nhân của họ là hãng Oakhurst Dairy vì không được trả lương làm thêm giờ. Về phần mình, Oakhurst Dairy tuyên bố việc không trả tiền làm thêm giờ đã được nên trong quy chế của công ty theo luật pháp bang.
Theo luật Maine thì việc trả lương làm thêm giờ được miễn trừ. “Đóng hộp, chế biến, bảo quản, làm lạnh, sấy khô, tiếp thị, lưu kho, đóng gói để giao hàng hoặc phân phối [ba loại hàng hóa] (Nguyên văn tiếng Anh: “The canning, processing, preserving, freezing, drying, marketing, storing, packing for shipment or distribution of [three categories of goods]).
Tranh chấp tập trung xung quanh việc thiếu một dấu phẩy sau “giao hàng” (shipment). Luật pháp đề cập đến một hoặc hai hoạt động không? Ba lái xe cho rằng việc thiếu một dấu phẩy có nghĩa, pháp luật chỉ đề cập đến hoạt động đóng gói chứ không phải việc phân phối tiếp theo điều đó có nghĩa 3 lái xe bị nợ tiền lương làm thêm giờ. 3 lái xe đã tuân thủ đúng pháp luật, hoàn thành mọi thứ liên quan đến mặt hàng sữa. Kết quả: tòa án phán quyết ủng hộ 3 lái xe và yêu cầu Oakhurst Dairy phải trả 50.000 USD cho mỗi người trong tổng số 127 lái xe của hãng.
