Thị trường lao dốc đi kèm thanh khoản suy giảm mạnh trong quý II đã ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động kinh doanh của các công ty chứng khoán.
Lợi nhuận suy giảm do “tự doanh”
Sau khởi đầu đầy lạc quan trong quý I với đà tăng trưởng hàng chục, hàng trăm phần trăm so với cùng kỳ 2017, lợi nhuận của khối công ty chứng khoán trong quý II đã chịu ảnh hưởng nặng nề từ diễn biến điều chỉnh mạnh của chỉ số chứng khoán từ tháng 4 đến nay, đặc biệt là với các công ty có hoạt động tự doanh mạnh. Tại Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI), sau khi có sự bứt phá thị phần trên sàn HoSE trong quý II-2018 lên đến 23%, lợi nhuận trước thuế sáu tháng đầu năm 2018 của công ty này đạt 872 tỉ đồng, tăng 19,3% so với nửa đầu 2017. Tuy nhiên, kết quả này hầu như là nhờ mức tăng trưởng đến 45,9% trong quý I, còn riêng quý II, lợi nhuận trước thuế của SSI giảm 2,4% so với cùng kỳ, đạt 393 tỉ đồng.
Dù lãi hầu hết khoản mục như đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn (tăng 58,8%, đạt 163,5 tỉ đồng), lãi cho vay và phải thu (tăng 62%, đạt 201 tỉ đồng) và doanh thu môi giới (tăng 83%, đạt 340,3 tỉ đồng) nhưng do khoản mục tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi lỗ (FVTPL) ghi nhận khoản lỗ 92,9 tỉ đồng đã kéo lùi hiệu quả kinh doanh của SSI so với cùng kỳ. Tính đến ngày 31-6-2018, danh mục FVTPL của SSI đang có giá trị thị trường 1.633,8 tỉ đồng, giảm 10,4% so với giá gốc.
Cũng trong Top 10 công ty chứng khoán có thị phần hàng đầu trên HoSE nửa đầu năm 2018 với 7,5%, Công ty Chứng khoán VNDirect (VND) cũng báo lợi nhuận trước thuế giảm 20% so với cùng kỳ trong quý II, đạt 110 tỉ đồng. Tương tự SSI, doanh thu môi giới của VND tăng tới 70% so với cùng kỳ, nhưng tự doanh lại chịu lỗ. Danh mục FVTPL của VND đến cuối quý II đã giảm 12,1% so với giá trị sổ sách.
Tại Công ty Chứng khoán Bảo Việt (BVS), lợi nhuận trước thuế quý II giảm đến 25% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu do khoản đầu tư FVTPL lỗ ròng 4,9 tỉ đồng (cùng kỳ lãi 7,1 tỉ đồng), cùng lãi hoạt động môi giới giảm mạnh chỉ còn 4,4 tỉ đồng (cùng kỳ đạt 10,6 tỉ đồng). Mức giảm sâu của quý II khiến lợi nhuận trước thuế sáu tháng đầu năm giảm 10% so với nửa đầu năm 2017 và mới hoàn thành 41,8% kế hoạch năm.
Sụt giảm mạnh nhất về lợi nhuận trong Top 10 công ty chứng khoán có thị phần lớn nhất thị trường là Công ty Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS). Báo cáo tài chính quý II công ty này cho biết, lợi nhuận trước thuế giảm tới 87% so với cùng kỳ 2017, chỉ đạt 17,4 tỉ đồng. Khoản đầu tư FVTPL có mức lãi giảm 18,3% trong khi khoản lỗ tăng 5,4%, cùng gánh nặng chi phí dự phòng tài sản tài chính, xử lý tổn thất và chi phí đi vay lên đến 47,7 tỉ đồng (cùng kỳ 2017 hoàn nhập 27,7 tỉ đồng) đã ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận của SHS.
Công ty Chứng khoán Ngân hàng Đầu tư và Phát triển (BSI) và Công ty Chứng khoán Ngân hàng Quân đội (MBS) nằm trong số ít đi ngược thị trường khi tiếp tục duy trì đà tăng trưởng lợi nhuận cao. Tại BSI, chênh lệch lãi/lỗ từ các khoản FVTPL tăng 57% trong quý II-2018 và đạt 137,9 tỉ đồng cùng lãi cho vay, phải thu tăng 21,7% đã giúp lợi nhuận trước thuế tăng 40%. Trong khi đó, MBS cũng vừa báo lãi trước thuế đạt 68 tỉ đồng, chủ yếu do chênh lệch lãi, lỗ các khoản đầu tư và trích lập, hoàn nhập dự phòng.
Dư nợ margin có xu hướng giảm
Việc chỉ số chứng khoán giảm mạnh trong quý II đã khiến dư nợ cho vay ký quỹ (margin) tại nhiều công ty chứng khoán giảm mạnh so với giai đoạn thị trường đạt đỉnh vào cuối tháng 3-2018. Tính đến ngày 30-6-2018, tổng dư nợ cho vay tại 10 công ty có thị phần Top đầu trên HoSE là 26.998 tỉ đồng, giảm 15,1% so với cuối quý I. Ghi nhận mức giảm mạnh nhất là HSC khi dư nợ đến 30-6-2018 chỉ còn 3.042 tỉ đồng, giảm 38% so với cuối quý I và giảm 34% so với đầu năm. Tại SSI, dư nợ cho vay đến cuối quý II-2018 là 5.884 tỉ đồng nhưng con số này đã giảm 20,6% so với thời điểm cuối quý I và hiện chỉ tương đương đầu năm 2018. Tại VND, HCM, SHS, MBS và ACBS, dư nợ cho vay margin đang thấp hơn so với thời điểm đầu năm. Chỉ FTS, VCI và BVS có dư nợ cho vay tăng.
Sau chuỗi giảm điểm, việc định giá chung của VN-Index và nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn đã về mức hấp dẫn, trong khi doanh thu, lợi nhuận dự báo duy trì tăng trưởng đang được kỳ vọng sẽ là động lực thu hút dòng tiền, kéo thị trường trở lại giao dịch sôi động, hỗ trợ cho hoạt động kinh doanh của khối công ty chứng khoán trong nửa cuối năm 2018. Tuy vậy, đợt điều chỉnh vừa qua cũng là lời cảnh báo với các công ty chứng khoán cần tập trung vào quản trị rủi ro hiệu quả, nhất là các khoản cho vay và tự doanh nhằm tránh câu chuyện tự doanh ăn mòn lợi nhuận, hay những khoản nợ xấu, nhất là từ cho vay margin sau giai đoạn thị trường tăng nóng để lại.
