Những câu thơ mộc mạc của Nguyễn Duy từng ăn sâu vào ký ức nhiều thế hệ học trò, nay lại cất lên như khúc hát thiêng liêng giữa hàng tỉ khán giả toàn cầu. Đó là minh chứng hùng hồn rằng: những giá trị thật sự gắn với hồn dân tộc thì không bao giờ cũ, không bao giờ bị giới hạn bởi thời gian và biên giới.
Rạng sáng 21.9, tại Moskva (Nga), ca sĩ Đức Phúc đã mang về cho Việt Nam chiến thắng vang dội tại cuộc thi âm nhạc quốc tế Intervision 2025. Với ca khúc Phù Đổng Thiên Vương, nam ca sĩ đã chinh phục tuyệt đối 16 vị giám khảo quốc tế, giành số điểm cao nhất cùng giải thưởng lớn. Nhưng hơn cả một chiến thắng âm nhạc, đây là chiến thắng của văn hóa Việt Nam, khi những ca từ mở đầu chính là những câu thơ quen thuộc trong bài Tre Việt Nam của nhà thơ Nguyễn Duy.
Những vần thơ ra đời từ năm 1969, trong căn hầm dã chiến nơi tiền tuyến, lại bất ngờ vang lên giữa một sân khấu quốc tế hoành tráng. Và người lính binh nhì năm xưa – nay là nhà thơ Nguyễn Duy ở tuổi 77, vừa trải qua cơn đột quỵ lần thứ hai, đã không kìm được nước mắt. Ông gọi đó là “món nhuận bút đẹp nhất đời thơ mình”.
Sức sống lâu bền của văn chương Việt
“Tre xanh
Xanh tự bao giờ?
Chuyện ngày xưa …đã có bờ tre xanh”
Những câu thơ mộc mạc của Nguyễn Duy từng ăn sâu vào ký ức nhiều thế hệ học trò, nay lại cất lên như khúc hát thiêng liêng giữa hàng tỉ khán giả toàn cầu. Đó là minh chứng hùng hồn rằng: những giá trị thật sự gắn với hồn dân tộc thì không bao giờ cũ, không bao giờ bị giới hạn bởi thời gian và biên giới.
Tre Việt Nam không phải bài thơ cầu kỳ. Nó chỉ là tiếng lòng bật ra từ một người lính nhớ quê, nhớ lũy tre bến nước làng Vũ (Thanh Hóa). Nhưng chính sự hồn nhiên, mộc mạc ấy đã khiến nó sống mãi, để hôm nay trở thành sợi dây liên kết giữa thơ ca – âm nhạc biểu tượng dân tộc.
Sự giao thoa giữa các thế hệ
Trong tiết mục của Đức Phúc có sự gặp gỡ của ba thế hệ nghệ thuật: Nguyễn Duy – người lính thi sĩ viết thơ giữa bom đạn, Hồ Hoài Anh – nhạc sĩ đương đại chuyển thơ thành ca từ, và Đức Phúc – ca sĩ trẻ thuộc thế hệ hội nhập quốc tế. Ba thế hệ, ba con đường sáng tạo, nhưng đã hòa chung vào một biểu tượng: Thánh Gióng và cây tre Việt Nam.
Trên sân khấu Intervision, hình ảnh Thánh Gióng mặc áo giáp sắt cách điệu từ áo tứ thân, cầm roi tre vươn mình ra trận, đã làm bừng sáng niềm tự hào dân tộc. Đó không chỉ là một màn biểu diễn nghệ thuật, mà còn là một tuyên ngôn văn hóa: Việt Nam đi ra thế giới bằng cả hồn cốt, chứ không chỉ bằng hàng hóa hay công nghệ.
Ý nghĩa quốc gia – dân tộc
Năm 2021, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chọn hình tượng “cây tre” để nói về trường phái ngoại giao Việt Nam: gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển. Hôm nay, hình tượng ấy lại xuất hiện trên sân khấu quốc tế, qua giọng hát một ca sĩ trẻ, bằng ngôn ngữ âm nhạc toàn cầu. Đó là sự cộng hưởng sâu sắc giữa chính trị và văn hóa, giữa đường lối đối ngoại và sức mạnh mềm của dân tộc.
Càng đặc biệt hơn khi điều này diễn ra tại Nga – nơi 37 năm trước, Nguyễn Duy đã viết bài thơ Nhìn từ xa Tổ quốc. Khi ấy, ông nhìn về đất nước với nỗi ưu tư, nhưng vẫn khẳng định: “Dù có sao vẫn Tổ quốc trong lòng”. Giờ đây, cũng tại đất Nga, một người trẻ Việt Nam lại hát lên khúc ca về Tổ quốc, nối tiếp tinh thần ấy bằng một hình thức khác. Sự trùng hợp này như một vòng tròn lịch sử khép lại trong niềm tự hào.
Giọt nước mắt của một thế hệ
Tôi quen biết Nguyễn Duy từ thập niên 90 khi cả hai cùng tháp tùng ông Võ Văn Kiệt đi khảo sát thực tế ở vùng Tứ giác Long Xuyên. Hơn 20 trước, ông còn chống gậy về quê lúa thăm tôi, vẫn dí dỏm và hào sảng. Rồi gần đây, khi ông bị đột quỵ lần thứ hai, chính con trai đã báo tin cho tôi: may mắn thay, ông đã qua khỏi nhờ được đưa vào viện kịp thời. Vài ngày sau, khi đã qua cơn hiểm nghèo, dù tay còn run, nhà thơ vẫn nhắn cho tôi những dòng chữ lạc quan, đầy tinh thần yêu đời.
Bởi thế, khi Nguyễn Duy chuyển cho tôi đọc bài báo và thấy Nguyễn Duy bật khóc trước chiến thắng của Đức Phúc, tôi hiểu đó không chỉ là cảm xúc cá nhân. Đó là giọt nước mắt của một thế hệ đã từng sống và viết bằng cả trái tim cho Tổ quốc, nay được chứng kiến thế hệ trẻ kế thừa, đưa hồn dân tộc đi xa hơn.
Lời Kết
Chiến thắng của Đức Phúc tại Intervision 2025 không chỉ là một giải thưởng âm nhạc. Nó là minh chứng rằng văn hóa Việt Nam, khi biết kết hợp truyền thống và hiện đại, hoàn toàn có thể chinh phục thế giới. Nó cho thấy “cây tre Việt Nam” không chỉ là hình ảnh trong thơ ca, mà còn là biểu tượng của bản lĩnh dân tộc trên mọi lĩnh vực.
Và trong dòng chảy ấy, giọt nước mắt của Nguyễn Duy là giọt nước mắt của ký ức, của niềm tin, của niềm tự hào Việt. Một giọt nước mắt đã nói lên nhiều hơn ngàn lời: Việt Nam – từ thơ ca đến âm nhạc, từ quá khứ đến hiện tại vẫn đang kiêu hãnh cất cao tiếng nói của mình trước bạn bè năm châu.
