Châu Âu đang đối mặt với một làn sóng hàng hóa giá rẻ chưa từng có từ Trung Quốc – dòng chảy đến từ những gói hàng nhỏ bé nhưng đủ sức đẩy ngành bán lẻ nội địa vào thế phòng thủ. Khi người tiêu dùng mê mẩn những món đồ vài euro từ các nền tảng như Shein hay Temu, thì ở phía bên kia, các nhà sản xuất và giới lập pháp EU bắt đầu nhận ra: nếu không hành động, thị trường châu Âu sẽ dần biến thành “sân sau tiêu thụ” cho sản phẩm ngoại bất kể chất lượng ra sao.
Theo thống kê mới nhất của Liên minh châu Âu, trong năm qua, có hơn 4,6 tỷ gói hàng nhỏ—giá trị dưới 150 euro—được nhập trực tiếp từ Trung Quốc, chiếm hơn 90% tổng lượng đơn hàng loại này. Nhiều trong số đó đi qua hải quan mà không bị đánh thuế, nhờ kẽ hở miễn thuế cho các đơn hàng nhỏ. Điều này tạo ra một ưu thế không công bằng cho các nhà bán lẻ ngoài EU và dấy lên mối lo ngại lớn về kiểm soát chất lượng hàng hóa.
Một loạt biện pháp đang được triển khai
Để đối phó, Ủy ban châu Âu đã đưa ra một bộ các đề xuất với mục tiêu “cân lại cán cân”. Trong đó có:
- Áp dụng phí xử lý 2 euro cho mỗi gói hàng nhập khẩu trực tiếp đến tay người tiêu dùng – một mức phí tuy nhỏ nhưng mang tính biểu tượng mạnh mẽ, gửi đi thông điệp rằng “thị trường tự do không đồng nghĩa với miễn kiểm soát”.
- Xóa bỏ ngưỡng miễn thuế dưới 150 euro, buộc mọi đơn hàng từ bên ngoài EU đều phải kê khai và đóng thuế VAT, giống như bất kỳ nhà bán lẻ nào trong khối.
- Tăng cường kiểm tra hải quan và giám sát hàng hóa đến từ các nền tảng nổi bật như Temu và Shein – vốn đang bị cáo buộc là “lách luật hệ thống” để né trách nhiệm về chất lượng và nguồn gốc sản phẩm.
Đáng chú ý, một phần của kế hoạch này còn nhắm đến việc yêu cầu các nền tảng xuyên biên giới phải minh bạch hơn về thông tin người bán, đảm bảo người tiêu dùng EU có thể truy xuất nguồn gốc sản phẩm khi xảy ra tranh chấp hay rủi ro sức khỏe.
Thị trường – người tiêu dùng – nhà sản xuất: Ba điểm của một tam giác áp lực
Với các biện pháp mới, EU muốn ngăn chặn tình trạng “chảy máu” sản xuất sang Trung Quốc chỉ vì giá rẻ. Nhưng câu hỏi đặt ra là: ai sẽ phải trả giá?
Người tiêu dùng có thể đối mặt với giá sản phẩm tăng nhẹ, thậm chí phải đợi lâu hơn để nhận hàng. Tuy nhiên, điều đó đổi lại bằng sự an tâm về chất lượng và tính minh bạch nguồn gốc. Các nhà sản xuất nội khối, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, sẽ có thêm không gian để cạnh tranh một cách lành mạnh thay vì bị bóp nghẹt bởi giá cả phi lý từ hàng nhập khẩu.
Trung Quốc lên tiếng – nền tảng thương mại số phản ứng
Không nằm ngoài dự đoán, Bộ Thương mại Trung Quốc đã nhanh chóng phản ứng, bày tỏ “quan ngại sâu sắc” và kêu gọi EU duy trì nguyên tắc thương mại công bằng. Trong khi đó, Shein và Temu đang từng bước chuẩn hóa hoạt động tại châu Âu bằng cách thiết lập trung tâm logistics tại Bỉ và Ba Lan, thử nghiệm mô hình lưu kho trong nội khối – dấu hiệu cho thấy các gã khổng lồ này đang chuẩn bị “sống theo luật châu Âu”.
Cuộc chiến chưa có hồi kết
Đằng sau hàng tỷ gói hàng là câu chuyện về chính sách thuế, công nghệ logistics, tiêu chuẩn chất lượng – và quan trọng hơn, là tầm nhìn dài hạn về một thị trường thương mại lành mạnh. EU không chỉ đơn thuần bảo vệ sản xuất nội địa, mà đang thử định hình lại trật tự thương mại số toàn cầu – nơi mỗi cú click chuột đều mang theo hệ lụy chính sách và câu hỏi đạo đức về nguồn gốc hàng hóa.
Việt Nam nhìn từ bài toán của EU
Những gì đang diễn ra tại châu Âu không chỉ là chuyện nội bộ của một thị trường phát triển, mà còn là lời cảnh báo sớm cho những nền kinh tế đang mở cửa mạnh mẽ như Việt Nam. Việc hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc – thông qua các nền tảng như Shein, Temu – tràn vào EU cũng là hiện tượng đang âm thầm lan rộng tại Việt Nam.
Trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển nhanh, Việt Nam cần chủ động siết lại các kẽ hở về thuế, trách nhiệm pháp lý của các sàn ngoại, đồng thời nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng hàng hóa. Bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp nội địa không phải bằng cách dựng rào cản, mà bằng cách tạo lập một sân chơi công bằng, nơi mọi nhà sản xuất – dù nội hay ngoại – đều phải tuân thủ chuẩn mực giống nhau.
Bài học từ EU là rõ ràng: không hành động sớm, thị trường nội địa có thể trở thành “vùng trũng giá rẻ” – nơi chất lượng bị đánh đổi bằng tốc độ và giá cả, còn năng lực sản xuất trong nước dần bị gạt ra bên lề.
