Lắp điện mặt trời từng được xem là giải pháp tối ưu giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và xanh hóa sản xuất. Nhưng thực tế không phải lúc nào cũng màu hồng. Một nhà máy xử lý nước sạch tại miền Trung đã phải tạm dừng hệ thống chỉ sau vài tháng vì hiệu suất tụt dốc không rõ nguyên nhân.
Thiệt hại lên tới hàng trăm triệu đồng – và thủ phạm lại đến từ một “góc khuất kỹ thuật” ít ai ngờ tới: sóng hài. Liệu đây có phải là lỗ hổng phổ biến trong các dự án năng lượng tái tạo hiện nay?
Lắp 1MWp, khai thác chưa đến một nửa
Với mục tiêu giảm áp lực chi phí năng lượng, nhà máy nước sạch phục vụ hàng nghìn hộ dân đã đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái công suất 1MWp. Tuy nhiên, sau khi vận hành, công suất khai thác thực tế chỉ dao động dưới 400kW – chưa đạt một nửa thiết kế. Mỗi ngày, hệ thống “mất” hơn 4 triệu đồng.
Chỉ sau 5 tháng, tổng thiệt hại ước tính lên tới 630 triệu đồng – bao gồm cả chi phí sửa chữa inverter và tủ lọc nước bị cháy. Sự cố được phát hiện nhưng nguyên nhân ban đầu vẫn là một ẩn số.
Lỗi không nằm ở thiết kế?
Sau nhiều lần kiểm tra phần cứng và cấu hình hệ thống không phát hiện bất thường, ban quản lý quyết định mời PowerMore – đơn vị chuyên phân tích chất lượng điện công nghiệp – vào cuộc.
Kết quả khảo sát thực địa cho thấy thủ phạm là sóng hài – một dạng nhiễu điện sinh ra từ chính các thiết bị công nghệ hiện đại như biến tần, bơm điều tốc hay hệ thống điều khiển. Chỉ số méo hài dòng điện (THDi) đo được gần 30% – gấp nhiều lần ngưỡng cho phép theo tiêu chuẩn IEEE 519 và quy chuẩn 05/2025/TT-BCT.
Không thay thiết kế, chỉ cần “lọc đúng điểm”
Giải pháp được PowerMore đề xuất là lắp thiết bị lọc sóng hài chủ động từ Revcon (Đức) ngay tại điểm hòa lưới – nơi xuất hiện nhiễu. Không cần thay đổi thiết kế hay hạ tầng, thiết bị này giúp loại bỏ triệt để sóng hài bậc cao.
Sau xử lý, chỉ số THDi giảm xuống dưới 6%. Hệ thống hoạt động ổn định trở lại: inverter không còn báo lỗi, thiết bị ngừng phát nhiệt bất thường và công suất điện mặt trời đạt mức tối đa như thiết kế, đặc biệt trong khung giờ cao điểm.
Sóng hài – rào cản vô hình của năng lượng tái tạo?
“Sóng hài thường bị xem nhẹ trong giai đoạn thiết kế, nhưng chính là nguyên nhân âm thầm khiến doanh nghiệp thất thoát chi phí mà không hay biết,” ông Hoàng Thanh Tú, Project Manager tại PowerMore, chia sẻ.
Thực tế, nhiều hệ thống điện mặt trời ở khu công nghiệp, bệnh viện hoặc nhà máy chế biến – nơi sử dụng đồng thời nhiều thiết bị biến tần – đều có nguy cơ đối mặt với sóng hài. Nếu không xử lý triệt để, việc “gắn thêm” năng lượng xanh có thể phản tác dụng.
Giải pháp lọc sóng hài được xem là bước đi kỹ thuật vừa gọn, vừa tiết kiệm cho các nhà máy đang gặp tình trạng tương tự. Nhưng điều đó cũng đặt ra câu hỏi: Trong chiến lược phát triển điện mặt trời, liệu đã đến lúc sóng hài cần được đưa vào bài toán đầu tư chuẩn chỉnh.
