Một buổi chiều tháng Bảy, tại một quán cà phê cóc ở quận Bình Thạnh, Hà – sinh viên năm cuối ngành Marketing – vừa nhấp ngụm trà đào vừa thở dài: “Em mới trả xong tiền trọ. Giờ tính ra còn hơn 3 triệu cho cả tháng. Kế hoạch dài hạn hả? Trụ được tới cuối tháng là mừng rồi anh.”
Hà không đơn độc trong cảm giác chông chênh ấy. Theo báo cáo mới công bố của Sun Life Châu Á 2025, hơn 93% người Việt được khảo sát cho biết họ chịu ảnh hưởng bởi lạm phát, trong đó 43% thừa nhận bị ảnh hưởng nghiêm trọng tới khả năng chi tiêu hằng tháng. Và trong khi hơn 70% người dân cảm thấy “tương đối an toàn tài chính”, thì chỉ 52% Gen Z – những người như Hà – có cùng cảm nhận đó.
Khi “tương lai” là một khái niệm xa xỉ
Kế hoạch tài chính dài hạn không còn là thói quen phổ biến. Chỉ 8% người được khảo sát tại Việt Nam có kế hoạch vượt mốc 10 năm. Phần lớn (52%) không có bất kỳ kế hoạch tài chính nào kéo dài hơn 12 tháng. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng cao và thu nhập không đủ tích lũy, nhiều người buộc phải đặt sự sống còn hàng ngày lên hàng đầu.
“Ngày trước mình hay gửi tiền tiết kiệm, nhưng giờ thì thôi, gom đủ chi tiêu hàng tháng đã khó. Kế hoạch dài hạn phải tạm gác lại”, Trang – một nhân viên thiết kế tự do – chia sẻ khi được hỏi về quỹ hưu trí. Trên mạng xã hội, những cuộc trò chuyện về “early retirement” (nghỉ hưu sớm) dần nhường chỗ cho các chủ đề thực tế hơn như “cách sống sót với 5 triệu/tháng tại TP.HCM”.
Sun Life gọi đó là “sự lệch pha ưu tiên” – khi các mục tiêu dài hạn như nghỉ hưu, đầu tư cho tương lai, hay mua nhà… lần lượt trượt khỏi danh sách ưu tiên. Thay vào đó, chi tiêu hằng ngày (58%) và tiết kiệm khẩn cấp (42%) là hai mối bận tâm hàng đầu.
Gen Z: Nhiều khát vọng nhưng ít định hướng
Là thế hệ trẻ nhất trong khảo sát, Gen Z có lợi thế lớn về thời gian để xây dựng tương lai tài chính. Thế nhưng, chính họ lại là nhóm thiếu tự tin và kém chuẩn bị nhất. Chỉ 52% Gen Z cảm thấy an toàn về tài chính – thấp hơn Millennials (60%) và Baby Boomer (66%).
Đáng chú ý, 28% Gen Z không tìm kiếm bất kỳ sự hỗ trợ nào khi ra quyết định tài chính. Họ đơn độc giữa vô vàn lựa chọn – tiết kiệm, đầu tư, chi tiêu – mà không có điểm tựa chuyên môn. Thay vì tiếp cận cố vấn tài chính, phần lớn vẫn chọn hỏi bạn bè, người thân, hoặc… tự mò mẫm trên TikTok.
Theo ông David Broom – Phó Chủ tịch Sun Life Việt Nam: “Đây là một vấn đề đáng lo ngại. Thế hệ trẻ đang đứng trước rất nhiều thách thức – từ chi phí sinh hoạt, công việc bấp bênh đến biến động kinh tế. Việc thiếu đi tư vấn đáng tin cậy khiến họ dễ rơi vào vòng xoáy sống qua ngày.”
Bức tranh hai thái cực: người vững vàng – kẻ loay hoay
Báo cáo cũng chỉ ra khoảng cách ngày càng lớn giữa nhóm có khả năng tài chính cao và nhóm kém ổn định. Người thuộc nhóm vững vàng thường lập quỹ khẩn cấp (44%), tiết kiệm cho nghỉ hưu (41%) và chủ động tìm cố vấn tài chính (39%). Trong khi đó, nhóm yếu hơn lại tập trung vào trả nợ (42%) và khởi nghiệp – như một lối thoát (37%).
Trong số những người được xem là có khả năng tài chính cao, chỉ 11% tự tin rằng họ có thể duy trì tài chính quá 6 tháng nếu gặp biến cố. Một con số cho thấy: ngay cả những người “vững vàng nhất”, cũng vẫn mong manh.
Điều đáng nói là nhóm kém an toàn lại có xu hướng tin vào “giải pháp nhanh” hoặc “sự may mắn” – hơn là xây dựng nền tảng ổn định. Họ ít tìm hiểu tài chính, ít lập kế hoạch, và hiếm khi tiếp cận dịch vụ chuyên nghiệp. Khoảng cách này, nếu không được thu hẹp, có thể tạo ra những rủi ro xã hội trong tương lai.
Tài chính cá nhân – một kỹ năng sinh tồn mới
Trong thời đại mà mọi biến động đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến ví tiền – từ một cú sốc xăng dầu đến lệnh siết tín dụng – việc hiểu và kiểm soát tài chính cá nhân đang trở thành một kỹ năng sinh tồn. Và giống như thể chất hay tinh thần, “sức khỏe tài chính” cũng cần được chăm sóc thường xuyên.
Câu hỏi đặt ra là: ai sẽ đồng hành cùng người trẻ trong hành trình ấy?
Câu trả lời có thể nằm ở việc thay đổi cách tiếp cận: đơn giản hóa thông tin tài chính, phổ biến kiến thức thông qua nền tảng gần gũi (YouTube, podcast, mạng xã hội), đồng thời thúc đẩy vai trò của cố vấn tài chính cá nhân như một “bác sĩ gia đình” về tiền bạc. Và quan trọng hơn cả, là tạo ra một môi trường tài chính thân thiện – nơi người trẻ được hướng dẫn, được sai, và có cơ hội sửa sai.
Sống hôm nay, nhưng đừng quên ngày mai
Khi bạn phải chọn giữa một bữa ăn đầy đủ và một khoản tiết kiệm cho 30 năm sau – lựa chọn gần như đã rõ. Nhưng nếu chỉ sống cho hiện tại, liệu tương lai có còn gì để hy vọng?
Một kế hoạch tài chính dài hạn không chỉ là con số – đó là một tuyên ngôn sống. Một lời hứa với chính mình rằng: dù hiện tại khó khăn, bạn vẫn không buông tay khỏi tương lai. Và có thể, đó là hành động can đảm nhất mà một người trẻ có thể làm lúc này.
