Một thiết bị sinh ra để cứu mạng lại có thể trở thành mối nguy đặt ngay trước mặt người lái. Đó là nghịch lý của cụm bơm túi khí Takata — tâm điểm của vụ triệu hồi lớn nhất lịch sử ngành ô tô. Tại Việt Nam, khoảng 51.000 chiếc xe vẫn chưa được thay, dù việc thay hoàn toàn miễn phí.
Hiệp hội các Nhà sản xuất Ô tô Việt Nam (VAMA) vừa một lần nữa lên tiếng, kêu gọi chủ xe khẩn trương kiểm tra và thay cụm bơm túi khí Takata. Lời kêu gọi được lặp lại không phải vì thiếu thông tin, mà vì một thực tế đáng lo: hiệu quả tiếp cận đang giảm dần theo thời gian. Trong khoảng 137.000 xe thuộc diện ảnh hưởng tại Việt Nam, mới có chừng 60% được xử lý. Nói cách khác, vẫn còn hơn 51.000 chiếc đang lăn bánh mỗi ngày với một bộ phận tiềm ẩn rủi ro nằm ngay trong vô-lăng.
Vấn đề nằm ở cụm bơm khí — inflator — do Takata cung cấp. Chất tạo khí bên trong có thể bị hơi ẩm xâm nhập dần theo năm tháng. Khi xe gặp tai nạn và túi khí kích hoạt, phản ứng giải phóng khí có thể tạo áp lực quá lớn, làm vỏ kim loại của cụm bơm nứt vỡ. Lúc đó, các mảnh kim loại bị bắn ra với lực rất mạnh, xuyên qua chính lớp túi khí vừa bung và găm vào người ngồi trên xe. Thiết bị đáng lẽ đỡ lấy cơ thể trong khoảnh khắc va chạm lại biến thành thứ phóng mảnh đạn về phía người lái.
Đây không phải một sự cố cá biệt hay câu chuyện xa xôi. Trên phạm vi toàn cầu, lỗi túi khí Takata đã kéo theo hơn 100 triệu xe của hơn 20 hãng vào diện triệu hồi — quy mô lớn nhất mà ngành ô tô từng chứng kiến, riêng tại Mỹ đã có khoảng 67 triệu xe. Cơ quan an toàn giao thông Mỹ ghi nhận ít nhất 28 người tử vong vì lỗi này kể từ năm 2009, cùng hàng trăm ca chấn thương. Chính Takata cũng đã phá sản năm 2017 dưới sức nặng của vụ việc. Những con số đó cho thấy nguy cơ là có thật, đã có người trả giá bằng mạng sống, chứ không phải một cảnh báo mang tính hình thức.
Vậy tại sao vẫn còn hàng chục nghìn xe chưa được thay, khi mọi thứ đều miễn phí? Câu trả lời nằm nhiều ở tâm lý hơn là ở chi phí. Nguy cơ này không thể nhận biết bằng mắt thường — chiếc xe vẫn nổ máy, vẫn chạy êm, vẫn đưa đón con cái mỗi sáng như chưa từng có vấn đề gì. Chính sự “bình thường” ấy khiến người ta dễ trì hoãn. Nhiều xe trong diện triệu hồi được sản xuất từ 2003 đến 2015, đã qua vài đời chủ; người đang cầm lái hôm nay có thể chưa từng nhận được thông báo nào. Và với không ít người, mang xe tới đại lý để phòng một chuyện chưa chắc xảy ra luôn là việc dễ bị đẩy xuống cuối danh sách ưu tiên.
Nhưng logic của rủi ro lại ngược với logic của sự chủ quan. Cụm bơm khí càng cũ, độ ẩm tích tụ càng lâu thì nguy cơ nứt vỡ càng cao — thời gian không đứng về phía người chần chừ. Và cái giá của việc trì hoãn chỉ hiện ra đúng vào thời điểm tệ nhất: khoảnh khắc va chạm, khi người ta cần túi khí bảo vệ nhất.
Việc kiểm tra thực ra rất đơn giản. Chủ xe có thể tra theo số VIN trên website của hãng để biết xe mình có nằm trong diện ảnh hưởng hay không. Tại Việt Nam, năm hãng có xe liên quan gồm Toyota, Honda, Ford, Mitsubishi và Mercedes-Benz, trải từ những mẫu phổ thông như Vios, City, Ranger đến các dòng cao cấp như C-Class. Nếu xe thuộc diện triệu hồi, đại lý ủy quyền sẽ kiểm tra và thay cụm bơm mới hoàn toàn miễn phí, thường chỉ trong một buổi. Ngay cả khi kết quả tra cứu cho thấy xe an toàn, thì vài phút kiểm tra cũng đủ để đổi lấy sự yên tâm.
Có những rủi ro ta không kiểm soát được. Đây không phải một trong số đó. Một cuộc gọi tới đại lý, một lần tra VIN, một buổi sáng ghé xưởng — chừng ấy là đủ để loại bỏ hoàn toàn mối nguy này. Đừng chờ đến khi có chuyện. Và nếu bạn biết ai đó đang đi một chiếc xe trong danh sách trên, hãy nói với họ — đôi khi lời nhắc đúng lúc từ một người quen còn hiệu quả hơn mọi chiến dịch truyền thông.
• Đọc thêm: Toyota Việt Nam triệu hồi kiểm tra và thay thế cụm bơm khí túi khí trên xe Vios và Corolla Altis
